แสงสว่างของชึวิต (๕๗)

---

ตอนที่ (๕๖) อ่านที่นี่ คำบรรยายพระอภิธรรมมัตถสังคหะ ปริจเฉทที่ ๑ ครั้งที่ ๖ วันที่ ๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๐๙ เมื่อคราวที่แล้ว ผมได้แสดงถึงเรื่องของโลภมูลจิตว่า คืออะไร เหตุใดโลภมูลจิตจึงได้มี ๘ ประเภท ตลอดไปจนถึงโทษของโลภมูลจิตด้วย ว่ามีความร้ายกาจต่อมนุษย์ชาติเพียงใด ทั้งเป็นตัวยึดเหนี่ยวให้สัตว์ทั้งหลายวนเวียนอยู่ในวัฏฏะจนนับชาติไม่ได้ แต่บุคคลทั้งหลายกลับนิยมชมชอบ พากเพียรที่จะให้เกิดมีขึ้นในตนให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้ ดังนั้น จึงหนีความทุกข์ยากลำบากไปไม่พ้น เป็นการแสดงโดยทั่วไป การศึกษาในวันนี้ ผมก็จะได้แสดงรายละเอียดของโลภมูลต่อไป เพื่อให้ท่านได้ทราบว่า โลภมูลทั้ง ๘ ประเภทนั้น มีความแตกต่างกันอย่างไร มีกิจการหน้าที่อะไรบ้าง ตลอดไปจนผลที่เกิดขึ้นของโลภมูลทั้ง ๘ ประเภทนั้นว่าหนักเบาเพียงใด และอาศัยเหตุอะไรบ้าง ทั้งในอดีตและปัจจุบันจึงได้เกิดโลภมูลนี้ขึ้นมา ผมขอให้หลักฐานรับเป็นตัวบาลีกับคำแปลไว้ให้ท่านได้เห็นเสียก่อน ๑. โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ อสังฺขาริกํ ความโลภที่เกิดขึ้นพร้อมกับความยินดี ประกอบด้วยความเห็นผิด เกิดขึ้นเองโดยไม่มีการชักชวน ๒. โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ สสังฺขาริกํ ความโลภที่เกิดขึ้นพร้อมกับความยินดี ประกอบด้วยความเห็นผิด เกิดขึ้นโดยมีการชักชวน ๓. โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ อสังฺขาริกํ ความโลภที่เกิดขึ้นพร้อมกับความยินดี ไม่ประกอบด้วยความเห็นผิด เกิดขึ้นเองโดยไม่มีการชักชวน ๔.โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ สสังฺขาริกํ ความโลภที่เกิดขึ้นพร้อมกับความยินดี ไม่ประกอบด้วยความเห็นผิด เกิดขึ้นโดยมีการชักชวน ๕. อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ อสังฺขาริกํ ความโลภที่เกิดขึ้นพร้อมกับความเฉยๆ ประกอบด้วยความเห็นผิด เกิดขึ้นเองโดยไม่มีการชักชวน ๖. อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ สสังฺขาริกํ ความโลภที่เกิดขึ้นพร้อมกับความเฉยๆ ประกอบด้วยความเห็นผิด เกิดขึ้นโดยมีการชักชวน ๗. อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ อสังฺขาริกํ ความโลภที่เกิดขึ้นพร้อมกับความเฉยๆ ไม่ประกอบด้วยความเห็นผิด เกิดขึ้นเองโดยไม่มีการชักชวน ๘. อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ สสังฺขาริกํ ความโลภที่เกิดขึ้นพร้อมกับความเฉยๆ ไม่ประกอบด้วยความเห็นผิด เกิดขึ้นโดยมีการชักชวน

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [24 ธ.ค. 2548 , 08:42:53 น.] ( IP = 58.136.205.141 : : )

สลักธรรม 1 ในโลภมูล ๘ นี้ เมื่อแบ่งออกเป็นพวกๆ ก็มีอยู่ ๓ พวกด้วยกัน คือ ๑. เวทนา ได้แก่ จิตที่เป็นโสมนัส ๔ ดวง กับจิตที่เป็นอุเบกขา ๔ ดวง รวมเป็น ๘ ดวง ๒. ทิฏฐิ ได้แก่ จิตที่ประกอบด้วยความเห็นผิด ๔ ดวง กับจิตที่ไม่ประกอบด้วยความเห็นผิด ๔ ดวง รวามเป็น ๘ ดวง ๓. สังขารคือ อสังขาริก กับสสังขาริก ได้แก่ กระทำลงไปโดยไม่มีการชักชวน ๔ ดวง กับกระทำลงไปโดยมีการชักชวน ๔ ดวง รวามเป็น ๘ ดวง ในโลภมูลทั้ง ๘ นี้ จำเป็นที่ท่านนักศึกษาจะต้องทำความเข้าใจใน ๓ พวกนี้ให้ดีเสียก่อนว่าเป็นอย่างไร หมายถึงธรรมชาติที่ประจำตัว ตลอดจนหน้าที่การงานของแต่ละพวก พร้อมทั้งรายละเอียดเล็กๆน้อยๆด้วย

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [24 ธ.ค. 2548 , 08:43:55 น.] ( IP = 58.136.205.141 : : )

สลักธรรม 2 ๑. โลภมูลจิตที่ประกอบขึ้นพร้อมกับเวทนา คือเกิดขึ้นพร้อมกับการเสวยอารมณ์มี ๑ คู่ ๒. โลภมูลจิตที่ประกอบด้วยทิฏฐิคือความเห็นผิด และไม่ประกอบด้วยความเห็นผิด มี ๑ คู่ ๓. โลภมูลจิตที่เกิดขึ้นมาเป็นอสังขาริก ไม่มีการชักชวน และเป็นสสังขาริกมีการชักชวนมี ๑ คู่ คู่ที่ ๑ ได้แก่เวทนา คือ โสมนัส กับ อุเบกขา ต่อไปนี้ผมจะได้อธิบายถึงเรื่องเวทนาซึ่งเป็นคู่ที่ ๑ เสียก่อนว่าเป็นอย่างไร แล้วจึงจะได้อธิบายถึง ทิฏฐิ และอสังขาริก สสังขาริกต่อไป เวทนานั้น เป็นเจตสิกตัวหนึ่งซึ่งเมื่อเข้าไปประกอบกับจิตใดเข้าแล้ว ก็ย่อมทำให้จิตนั้น เป็นไปต่างๆ ในการเสวยอารมณ์ เช่น เป็นสุขบ้าง เป็นทุกข์บ้าง เป็นต้น

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [24 ธ.ค. 2548 , 08:44:22 น.] ( IP = 58.136.205.141 : : )

สลักธรรม 3 เวทนามีการแสดงได้ ๒ นัย คือ เวทนา ๓ กับ เวทนา ๕ เวทนา ๓ มี สุขเวทนา ได้แก่ สุขกาย สุขใจ, ทุกขเวทนา ได้แก่ ทุกข์กาย ทุกข์ใจ และอทุกขมสุขเวทนา ได้แก่ ไม่สุข ไม่ทุกข์ เวทนา ๕ มี โสมนัสเวทนา สุขเวทนา ทุกขเวทนา โทมนัสเวทนา และอุเบกขาเวทนา โสมนัสเวทนา หมายถึง ความยินดี ความอิ่มใจ สุขเวทนา หมายถึง ความสุขที่เกิดขึ้นทางกาย ทุกขเวทนา หมายถึง ความทุกข์ที่เกิดขึ้นทางกาย โทมนัสเวทนา หมายถึง ความเสียใจ ความไม่สบายใจ อุเบกขาเวทนา หมายถึง ความรู้สึกเฉยๆ เป็นกลางๆ อย่างไรก็ดี ท่านนักศึกษาก็จะต้องจำไว้ให้ได้เพียง ๒ เวทนา ว่าโลภมูลจิตทั้ง ๘ จะมีเวทนาประกอบได้เพียง ๒ ประเภทเท่านั้นเอง ได้แก่ โสมนัสเวทนา และอุเบกขาเวทนา ทั้งนี้ก็เพราะว่า โลภะนั้นได้แก่ความยินดีติดใจในอารมณ์ต่างๆ ดังนั้นความเสียใจก็ดี ความทุกข์ก็ดี จะเกิดร่วมกับความยินดีและติดใจไม่ได้ เพราะบุคคลทั้งหลายย่อมจะต้องต้อนรับอารมณ์ที่ตนชอบใจ และย่อมจะผลักไสความเสียใจหรือความทุกข์ทั้งปวงให้ออกไปไกลแสนไกล

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [24 ธ.ค. 2548 , 08:44:53 น.] ( IP = 58.136.205.141 : : )

สลักธรรม 4 ท่านนักศึกษาอาจจะคิดว่า โสมนสฺสสหคตํ ความยินดี ความพอใจ หรืออิ่มเอิบใจที่เกิดพร้อมกับจิตที่เป็นโลภะก็ไม่สู้จะเป็นปัญหาอะไรนัก แต่โลภะที่เกิดพร้อมอุเบกขานั้นน่าสงสัย เพราะความรู้สึกเฉยๆ นั้นจะเป็นโลภะได้หรือ ความเฉยๆ จะเกิดร่วมกับความยินดีติดใจได้อย่างไรกัน ก่อนอื่นผมต้องขอแสดงความจริงของคำว่า อุเบกขา ให้ท่านได้ทราบเอาไว้เสียก่อนว่า อุเบกขาที่ใครๆ แปลว่าความเฉยๆ นั้น เฉยๆจริงก็มี เฉยไม่จริงก็มี ด้วยเหตุว่า อุเบกขามีมากด้วยกัน แล้วแต่ว่าอุเบกขานั้นอยู่ที่ไหน เช่น ฌานุเบกขา หมายถึงฌานลาภีบุคคลผู้ทำสมาธิได้ถึงจตุตถฌาน อันเป็นฌานที่ ๔ จึงไม่มีความยินดียินร้ายในเรื่องอะไรทั้งสิ้น ฉฬังคุเบกขา ได้แก่ความวางเฉยต่ออารมณ์ต่างๆ ทั้ง ๖ ทวาร ของพระอรหันต์ และพรหมวิหารุเบกขา ได้แก่ความไม่สงสาร และไม่ดีใจต่อสัตว์ทั้งหลาย ในเรื่องอุเบกขานั้นมีมากกว่านี้ ทั้งมีความมุ่งหมายแตกต่างกันออกไป ซึ่งแล้วแต่ว่าอุเบกขานั้นจะตั้งอยู่ที่ไหน ผมยกขึ้นมาให้เป็นตัวอย่างเล็กน้อย เพื่อจะได้เอาไว้เปรียบเทียบกัน ด้วยเหตุดังกล่าวนี้เอง ผู้ที่มิได้ศึกษาเล่าเรียนให้มีความเข้าใจ แปลอุเบกขาว่าเป็นความเฉยๆ ไปเสียหมด เนื้อความจึงอาจห่างกันลิบลับก็ได้ จึงเป็นการแสดงที่ผิดพลาดไปจากสภาวธรรม

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [24 ธ.ค. 2548 , 08:45:59 น.] ( IP = 58.136.205.141 : : )

สลักธรรม 5 สำหรับในที่นี้เป็นเวทนาในโลภมูลจิต ไม่ใช่อุเบกขาดังที่ได้กล่าวมาแล้วเป็น เวทนุเบกขา คือเวทนาเจตสิกที่เกิดอยู่ในโลภมูลจิต อันหมายถึงความยินดีเล็กน้อย ถ้าเราซื้อลอตเตอรี่มาใบหนึ่ง เกิดถูกได้รางวัล ๑,๐๐๐ บาท เราก็คงมีความยินดีมากหน้าตายิ้มย่องผ่องใส หรือแสดงอาการของความดีใจให้ปรากฏ ดังนั้น ความยินดีติดใจในอารมณ์ที่ถูกลอตเตอรี่ได้รางวัลมา ๑,๐๐๐ บาท อันเป็นโลภะจึงเป็น โสมนสฺสสหคตํ คือความโลภที่เกิดขึ้นพร้อมกับความยินดีมาก ถ้าเราซื้อลอตเตอรี่โดยเข้าเป็นหุ้นส่วนกันหลายคน เมื่อถูกได้รางวัลแบ่งกันคนละ ๑๐ บาทเท่านั้นเอง ความยินดีก็คงจะเกิดมากไม่ได้เป็นธรรมดา แต่จะว่าไม่มีความยินดีเสียเลยแม้แต่น้อยก็ยังไม่ถูกต้อง เช่น เมื่อเขาส่งเงิน ๑๐ บาทมาให้ เราก็เอื้อมมือรับ แน่นอนจิตของเราขณะนี้ต้องมีความยินดีน้อยหรือยินดีนิดหน่อย แม้เราจะไม่มีความรู้สึกตัวว่ายินดีจริงๆก็ตาม นั่นก็คือ อุเปกฺขาสหคตํ จิตโลภะที่เกิดขึ้นพร้อมกับความยินดีเล็กน้อย

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [24 ธ.ค. 2548 , 08:46:40 น.] ( IP = 58.136.205.141 : : )

สลักธรรม 6 ตามที่ผมได้แสดงมานี้ คงจะเป็นเหตุทำให้ท่านนักศึกษาบางท่านบังเกิดความอึดอัดใจบ้างก็ได้ เพราะที่แล้วๆ มาได้ยินคำว่าอุเบกขาครั้งใด ก็เคยมีความเข้าใจว่า "เฉยๆ" ไม่ยินดียินร้ายทุกครั้ง บัดนี้อุเบกขากลับมาเป็นความยินดีเล็กน้อยไปเสียได้ ดังนั้น ผมจึงขอให้ท่านได้ทำความเข้าใจและจำไว้ด้วย เพราะจะได้พบในคราวต่อๆไป เมื่อศึกษามากขึ้น อีกประการหนึ่ง ความโลภซึ่งได้แก่ ความยินดีในอารมณ์ต่างๆ ที่มากระทบกับทวารทั้ง ๖ ทวารนั้น จะเกิดขึ้นมาพร้อมกับเวทนาเสมอ ไม่ยินดีมากก็ยินดีน้อย ไม่ยินดีน้อยก็ยินดีนิดหน่อย แต่ความโลภจะเกิดขึ้นแล้ว ไม่มีความยินดีเสียเลยจะเป็นความโลภไม่ได้เป็นอันขาด อย่างไรก็ดี การที่จะดูความจริงของเรื่องนี้จากตัวเราเองหรือของคนอื่นธรรมดาๆ นั้นไม่ได้เสมอไป ที่เราเรียนกันนี้เป็นปรมัตถธรรม เป็นธรรมะอันละเอียดลึกซึ้งซึ่งมีเนื้อหาสาระทั้งนั้น ความจริงแท้ที่ปรากฏอยู่จะน้อยเท่าใดก็ต้องแสดงเอาไว้หมด จนผู้ที่ศึกษาธรรมะทั่วๆ ไปพากันพูดว่า "หยุมหยิม" หรือ "ไม่น่าจะเป็นได้เลย" ผู้เข้าปฏิบัติวิปัสสนา คือผู้ที่เข้าไปดูปรากฏการณ์ของธรรมชาติ ที่เกิดอยู่ตามทวารต่างๆ เช่น ทางตา หรือทางใจเป็นต้น ที่มีสติ มีสมาธิ และมีปัญญาพอสมควรก็พอจะมองเห็นความจริงดังกล่าวนี้ได้ว่า ความโลภที่เกิดขึ้นแล้วมีความยินดีน้อย หรือน้อยที่สุด ที่ใครๆ ไม่เคยเห็น ไม่เคยรู้มาก่อนเลยนั้น เกิดมีอยู่ในใจจริงๆ แล้วก็จะพ้นจากความสงสัยไปได้ นี่ก็คือบทพิสูจน์อันหนึ่งในพระพุทธศาสนา ดังนั้นใครจะว่าเป็นเรื่องหยุมหยิม ไม่หยุมหยิม หรือไม่น่าจะเป็นได้อย่างไร ธรรมชาตินั้นๆ ก็มีอยู่จริงๆ ที่โต้เถียงไม่ได้

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [24 ธ.ค. 2548 , 08:47:03 น.] ( IP = 58.136.205.141 : : )

สลักธรรม 7 ปัญหาที่เหลืออีกข้อหนึ่งก็คือ เราสู้อุตส่าห์เล่าเรียนเพื่อให้รู้ว่า ความโลภที่เจอปนด้วยความยินดีมากหรือยินดีน้อยนั้น เราเรียนให้รู้เอาไปทำไมกัน ดูว่าจะไม่มีคุณค่าสมกับที่จะต้องคิดต้องจำ ต้องทำความเข้าใจซึ่งออกจะมากมายไปสักหน่อย การที่แสดงถึงโลภะจิตที่เป็นโสมนัสและอุเบกขา คือความโลภที่เกิดพร้อมกับความยินดีมากหรือยินดีน้อยนั้น ก็เพื่อจะให้นักศึกษาเห็นว่า ความโลภเกิดขึ้นพร้อมกับความโสมนัสนั้น เป็นอกุศลที่มีกำลังมากกว่าความโลภที่เกิดขึ้นพร้อมกับอุเบกขา ตัวอย่างก็ไม่ยากอะไร เช่นขโมยที่ลักข้าวของๆผู้อื่นได้มากหรือของมีราราก็ย่อมจะมีความยินดีมาก ดังนั้นจึงได้บาปมากกว่า ขโมยที่ลักของๆ ผู้อื่นได้น้อยซ้ำไม่มีราคาค่างวดเท่าใดนัก ดังนี้ เป็นต้น อีกประการหนึ่งที่ท่านนักศึกษาควรจะต้องทำความเข้าใจก็คือ ความยินดีมากหรือความยินดีน้อยนั้น อาจเกิดสลับซับซ้อนกันได้ ทั้งนี้ก็เพราะจิตของสัตว์ทั้งหลายนั้นเกิดดับรวดเร็วเหลือเกิน จนความรวดเร็วนี้ทำให้ผู้ที่มิได้พิจารณาโดยแยบคายจริงๆ ยากที่จะมองเห็น เช่นคนที่ได้รับอารมณ์ต่างๆ แล้วเกิดความยินดีมาก แต่ชั่วเวลาไม่นานก็เกิดความยินดีเล็กน้อยเป็นต้น ท่านที่ดูภาพยนตร์หรือดูละคร จิตใจก็ตามภาพยนตร์หรือละครไป ถึงตอนที่พระเอกนางเอกจากกันไปนานแล้วมาพบกัน ความยินดีมากก็เกิดขึ้น ต่อจากนี้เรื่องราวไม่สนุกเท่าใด จิตใจก็จะเกิดความยินดีเล็กน้อย ครั้นมีผู้แสดงบางคนมาพูดจาตลก ก็กลับมีความยินดีมากขึ้นมาอีก สลับกันไปมาเช่นนี้ จิตของผู้ดูขึ้นๆลงๆ ได้บาปมากบ้าง ได้บาปน้อยบ้าง ไปตามอำนาจของอารมณ์และเจตนาที่เกิดขึ้นในขณะนั้น อันเป็นไปตามธรรมชาติ โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [24 ธ.ค. 2548 , 08:47:27 น.] ( IP = 58.136.205.141 : : )

สลักธรรม 8 เข้ามาอ่านต่อครับท่านอาจารย์เพื่อได้เกิดปัญญาในเรื่องชีวิต ก่อนจะออกไปอภิธรรมมูลนิธิครับ เข้าใจมากขึ้นในการรับอารมณ์ที่มากกับน้อย (เวทนา) และทำให้เห็นถึงผลที่มีมากน้อยต่างกันด้วยครับ ธรรมะของพระพุทธองค์นี้ละเอียดละออมากจริงๆ ฟังหรืออ่านเองเผินๆ คงจะได้ประโยชน์น้อยมากถ้าขาดการเข้าใจ และการเข้าใจได้มากนั้นผมแน่ใจครับว่า ต้องอาศัยท่านผู้แตกฉานในธรรมมากๆเลยครับ จึ่งขอก้มกราบในคำสอนของท่านอาจารย์อย่างสูงครับ และน้อมรำลึกในพระคุณของท่านอาจารย์ไว้เหนือเกล้าครับ.

โดย พี่เณร [24 ธ.ค. 2548 , 09:03:42 น.] ( IP = 58.8.69.207 : : )

สลักธรรม 9 มาทำความเข้าใจต่อค่ะ ผู้ใดที่ยินดีกับโลภะมาก ย่อมเป็นบาปอกุศลมากกว่าผู้ที่ยินดีน้อย กราบขอบพระคุณอาจารย์ค่ะ

โดย เซิ่น [24 ธ.ค. 2548 , 17:26:37 น.] ( IP = 58.10.88.133 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด