แสงสว่างของชีวิต (๖๓)

---

คำบรรยายพระอภิธรรมมัตถสังคหะ ปริจเฉทที่ ๑ ครั้งที่ ๗ วันที่ ๑๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๐๙ ตอนที่ (๖๒) อ่านที่นี่ เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว ผมได้บรรยายถึงเรื่องของโลภะ ว่าโลภะนั้นได้แก่ความยินดีติดใจในอารมณ์ต่างๆ จากทวารทั้ง ๖ เช่น เห็นรูปที่สวยงามน่ารัก ก็ยินดีติดใจในรูป ได้ยินเสียงที่ไพเราะก็ติดใจในเสียงเป็นต้น นอกจากนั้นผมยังได้แสดงว่าเวลาเกิดความโลภขึ้นนั้น ความโลภอาจจะเกิดพร้อมกับความยินดีมาก ความยินดีน้อย เกิดขึ้นพร้อมกับความเห็นผิด หรือมิได้เกิดพร้อมกับความเห็นผิด และทั้งมีผู้ชักชวนหรือมิได้ชักชวนให้เกิดความโลภขึ้นก็ได้ แล้วในตอนสุดท้าย ผมก็ได้แสดงถึงเหตุต่างๆ ที่ก่อให้เกิดความโลภขึ้น ไปจนถึงผลของความโลภที่จะได้รับในชาตินี้และชาติหน้าด้วย สำหรับในวันนี้ ผมก็จะได้บรรยายเรื่องของโทสมูลต่อไป ท่านก็ควรจะได้ทราบความคิดเห็นโดยทั่วไปของประชาชนชาวไทยต่อโทสะเสียก่อน

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [30 ธ.ค. 2548 , 08:59:52 น.] ( IP = 203.113.67.37 : : )

สลักธรรม 1 ประชาชนชาวไทยส่วนมากเข้าใจเรื่องโทสะว่าอย่างไร? เมื่อเอ่ยคำว่าโทสะ คนทั้งหลายก็พากันทราบดีว่าหมายถึงอะไร เพราะได้ใช้คำนี้กันมาเก่าแก่ดึกดำบรรพ์ บางท่านไม่ใช้คำว่าโทสะ ก็ใช้คำว่าความโกรธ ซึ่งมีความหมายเหมือนกัน และเมื่อแต่ละท่านก็มีโทสะหรือความโกรธด้วยกันทั้งนั้น ซ้ำบางทีเกิดขึ้นตั้งวันละหลายครั้งด้วย ดังนั้นจึงได้ซาบซึ้งดีโดยไม่ต้องการคำอธิบายอะไร โทสะที่ประชาชนพากันเข้าใจว่าเป็นความโกรธนั้น เป็นความเข้าใจที่ถูกต้องตรงกับหลักปรมัตถธรรมแล้วหรือ? คำตอบในข้อนี้ก็ยากอยู่สักหน่อยเหมือนกัน เพราะจะว่าไม่ถูกเสียทีเดียวก็ไม่ได้ ฉะนั้นจึงต้องตอบว่า โทสะหมายถึงความโกรธนั้นถูกแล้ว แต่เป็นการถูกต้องเพียงนิดเดียวเท่านั้นเอง

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [30 ธ.ค. 2548 , 09:00:32 น.] ( IP = 203.113.67.37 : : )

สลักธรรม 2 นอกจากนั้น โทสะที่ประชาชนใช้กันไม่ถูกเลย แต่ก็เห็นใช้กันอยู่บ่อยๆ ในที่ทั่วๆไปก็มีเหมือนกัน คือคำว่า "โมโห" เช่น คนขี้โมโหหมายถึงคนโกรธเก่ง โมโหร้ายหมายถึงคนโกรธรุนแรง ความจริงโมโหหมายถึงความหลง ไม่ได้หมายถึงความโกรธเลยแม้แต่สักนิด ความเสียหายสำหรับผู้ศึกษาธรรมะในขั้นละเอียดคือปรมัตถธรรมนั้น ถ้ามิได้ทำความเข้าใจเสียให้ดีก่อน ก็จะมีความเข้าใจคับแคบ เพราะถ้าหากว่า มีผู้ใดมาตั้งคำถามว่า ความเสียใจ ความตกใจ ความกลัวอยู่ในพวกไหน ก็จะจัดพวกไม่ถูก ไม่ทราบว่าจะเอาไปรวมกับอะไรถึงจะถูกต้อง ทั้งเมื่อเข้าใจในพระธรรมว่าโทสะคือความโกรธนั้นไม่ดี ก็จะระวังแต่โทสะ หรือความโกรธอย่างเดียวเท่านั้น ความเสียใจ ความตกใจ ความทุกข์ร้อน ความกังวลต่างๆ ก็จะไม่คำนึงถึง แล้วเห็นว่าไม่เป็นโทษอะไร

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [30 ธ.ค. 2548 , 09:00:50 น.] ( IP = 203.113.67.37 : : )

สลักธรรม 3 โทสะตามหลักปรมัตถธรรมนั้นคืออะไร? โทสะนั้นเป็นจิตที่มีความโกรธ ความเกลียด ความเสียใจ หรือความไม่พอใจเป็นมูลเหตุเหมือนรากฐาน เป็นจิตที่กระทบกับอารมณ์ที่ไม่ดีไม่ชอบใจ ก่อให้เกิดความเศร้าหมองเร่าร้อนขึ้น จึงได้เรียกว่าโทสมูลจิต ซึ่งมีอยู่สองประเภทคือ โทมนสฺสสหคตํ ปฏิฆสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกํ แปลว่า จิตเกิดพร้อมกับความเสียใจ ประกอบด้วยความโกรธ เกิดขึ้นเองโดยไม่มีใครชักชวน ๑ โทมนสฺสสหคตํ ปฏิฆสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาริกํ แปลว่า จิตเกิดพร้อมกับความเสียใจ ประกอบด้วยความโกรธ เกิดขึ้นโดยมีผู้ชักชวน ๑ โทสมูลจิตที่เกิดขึ้นมานี้แต่ละประเภทต้องประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ คือ ๑. โทมนัส ได้แก่ ความเสียใจหรือไม่พอใจ อันเป็น เวทนา ประการหนึ่ง ๒. ปฏิฆะ ได้แก่ ความโกรธ อันเป็น โทสเจตสิก ประการหนึ่ง ๓. สังขาร ได้แก่ การจูงใจหรือไม่ได้จูงใจ ประการหนึ่ง โทมนัส = ทุ + มน ทุ = ไม่ดี มน = ใจ หมายถึงจิตใจที่มีความเสียใจ ทุกข์ร้อน ปฏิฆะ = ความโกรธ ความไม่พอใจ จิตหยาบกระด้าง สังขาร = การชักชวน มีความหมายเช่นเดียวกับสังขารในโลภมูลจิตทุกประการ

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [30 ธ.ค. 2548 , 09:01:07 น.] ( IP = 203.113.67.37 : : )

สลักธรรม 4 ประชาชนส่วนใหญ่มีความเข้าใจว่า ความโกรธนั้นไม่ดี ไม่ควรจะให้มีในตน เพราะความโกรธนั้นเป็นตัวการก่อความร้าวฉาน เป็นตัวการก่อความเศร้าหมองขุ่นมัวไปจนถึงเร่าร้อน และเป็นตัวทำให้เกิดรบราฆ่าฟันกันตาย เมื่อมีความโกรธมากขึ้นเสียแล้ว ความรู้สึกผิดชอบชั่วดีตลอดจนความกลัว ก็ไม่ย่างกรายเข้ามาใกล้ จนมีคำพูดทั่วกันไปว่า "เห็นช้างเท่าหมู" จึงได้ตักเตือนกันอยู่เสมอ แล้วจึงได้อบรมลูกสั่งสอนหลานว่า "ให้นับ ๑ ถึง ๑๐ เสียก่อน" อันหมายถึงความจงใจที่จะให้เกิดความรู้สึกสำนึกตัวเสียก่อนที่จะกระทำโต้ตอบอะไรลงไป ความโกรธนั้นเป็นอกุศล เมื่อครอบครองจิตของผู้ใดเข้าแล้วก็ย่อมจะก่อความเร่าร้อนและเศร้าหมอง แต่ตัวบาปอกุศลหรือตัวที่ทำให้เศร้าหมองเร่าร้อนที่มาจากโทสะนั้นมิใช่ความโกรธแต่อย่างเดียว หากแต่รวมถึงความวิตกกังวล ความเสียใจ ความตกใจ ความกลัว ความทุกข์ร้อน หรือแม้ความไม่พอใจเพียงนิดเดียวก็ตาม

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [30 ธ.ค. 2548 , 09:01:29 น.] ( IP = 203.113.67.37 : : )

สลักธรรม 5 ผมได้กล่าวมาแล้วว่า โทสมูลจิตประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ คือ จะต้องเกิดพร้อมกับโทมนัส อันได้แก่ความเสียใจไม่สบายใจ ประการหนึ่ง จะต้องประกอบด้วยปฏิฆะ คือความโกรธ ความไม่พอใจ ประการหนึ่ง และต้องมีสังขาร อันได้แก่การชักชวนหรือการจูงใจ หรือเกิดขึ้นเองโดยมิได้มีการชักชวนหรือจูงใจเลย ประการหนึ่ง ข้อที่ควรสังเกต ข้อที่ ๑ โทสมูลจิตนั้น แตกต่างกับโลภมูลจิตมาก เพราะแม้ว่าโทสมูลจิตนั้นจะมีเวทนา (โทมนัส) เกิดก็จริง จะมีเวทนาเกิดร่วมด้วยทุกครั้งก็ตาม แต่จะเกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ความยินดีมาก หรือจะเกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ความยินดีเล็กน้อยเหมือนกับโลภมูลจิตไม่ได้เลยเป็นอันขาด เพราะสภาพธรรมตรงกันข้ามเข้ากันไม่ได้เลย เมื่อโทสมูลจิตเกิดขึ้นมาแล้ว จะไม่พอใจ ไม่ชอบใจ มากหรือน้อยก็ตาม ก็จะต้องโทมนัสเวทนาเสมอ ข้อที่ควรสังเกต ข้อที่ ๒ เมื่อโทสมูลจิตเกิดขึ้นมาแล้ว จะต้องประกอบด้วยปฏิฆะคือความโกรธด้วยทุกครั้งไป เหมือนเป็นการประกาศตัวเองว่า โทสมูลจิตทั้ง ๒ ประเภทนั้น เกิดร่วมกับความยินดีมากหรือยินดีน้อยไม่ได้ ต้องเกิดร่วมกับความโกรธเสมอ เช่นในการฆ่าสัตว์มี ยิงนก ตกปลา เป็นต้น การฆ่าสัตว์ทุกๆ ครั้งย่อมเกิดจากโทสมูลจิตทั้งนั้น แต่ผู้ที่ได้เห็นเหตุการณ์อยู่ต่อหน้า อาจเข้าใจผิดไปว่ามีความยินดีร่วมด้วยก็ได้ เช่นเห็นคนฆ่าสัตว์ด้วย แล้วก็หัวเราะชอบใจไปด้วย เป็นต้น แท้จริงในการฆ่าสัตว์นั้นต้องเป็นโทสะเสมอ ฆ่าสัตว์(หมายถึงขณะกำลังฆ่า) ด้วยความยินดีไม่มีเลย (ฆ่าสัตว์ด้วยความยินดีแต่เป็นคนละขณะจิตได้) ส่วนหัวเราะชอบใจเป็นโลภโสมนัส ก็ได้แต่เกิดคนละขณะกับจิตที่กำลังฆ่าสัตว์ แต่ด้วยความรวดเร็วของจิต ผู้ดูอยู่จึงจับรูปที่แสดงความเป็นโทสะไม่ทัน เลยเห็นว่าการฆ่าสัตว์นั้น เป็นโลภะมีความยินดีไปเสียหมด โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [30 ธ.ค. 2548 , 09:01:57 น.] ( IP = 203.113.67.37 : : )

สลักธรรม 6 ขอบคุณค่ะ

โดย น้องอุ๊ [30 ธ.ค. 2548 , 15:03:41 น.] ( IP = 202.28.181.9 : : 10.6.129.62 )

สลักธรรม 7 มาทำความเข้าใจเรื่องของโทสะที่ถูกต้องตามหลักปรมัตถธรรมค่ะ กราบขอบพระคุณค่ะ

โดย เซิ่น [30 ธ.ค. 2548 , 20:17:36 น.] ( IP = 61.91.127.238 : : )

สลักธรรม 8 กราบระลึกถึงท่านอาจารย์ยิ่งครับ ฟังคำเตือนที่ว่าเมื่อใดเกิดความโกรธขึ้นหรือว่า.. "เห็นช้างเท่าหมู" แล้ว"ให้นับ ๑ ถึง ๑๐ เสียก่อน" นั้นผมจะพยายามครับ ทั้งๆที่ยากนะครับ และขอการที่ผมระลึกถึงท่านอาจารย์และเทิดทูนไว้เหนือเกล้ามาเสมอนี้ จงคุ้มครองให้ผมสลัดอารมณ์ไม่ดีแล้วมีจิตอ่อนควรแก่งานแห่งเมตตาได้นะครับท่านอาจารย์

โดย พี่เณร [31 ธ.ค. 2548 , 06:43:53 น.] ( IP = 58.8.43.49 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด