แสงสว่างของชีวิต (๗๙)

---

ตอนที่ (๗๘) อ่านที่นี่ คำบรรยาย พระอภิธรรมมัตถสังคหะ ปริจเฉทที่ ๑ (ครั้งที่ ๙) ณ พุทธสามาคมแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ วันที่ ๒๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๐๘ เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว ผมได้แสดงถึงเรื่องของโมหะว่าเป็นความโง่าความหลง ได้แก่ ความโง่ความหลงในเรื่องอะไร โมหะนั้นเกิดขึ้นเมื่อใด เมื่อมันเกิดอยู่ที่ตา ที่หู และที่ใจแล้วทำไมเราจึงไม่ทราบ ตลอดไปจนได้ให้คำอธิบายถึงเรื่องอวิชชาด้วยว่าแตกต่างกับโมหะหรือไม่ สำหรับในวันนี้ ผมจะได้บรรยายต่อจากที่ได้บรรยายมาแล้วจากสัปดาห์ก่อน ท่านนักศึกษาจะได้ทราบถึงรายละเอียดของโมหะ ตลอดจนถึงผลที่จะเกิดขึ้นจากโมหะนั้นว่าเป็นประการใดต่อไป

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [16 ม.ค. 2549 , 00:06:28 น.] ( IP = 58.136.212.43 : : )

สลักธรรม 1 โมหมูลจิต ๒ โมหมูลจิต เป็นจิตที่ไม่รู้ ไม่เข้าใจในเหตุผลตามความเป็นจริงจากปรากฏการณ์ที่เกิดจากอารมณ์ตามทวารต่างๆทั้ง ๖ ทวาร จิตชนิดนี้มีโมหเจตสิกเข้ามาประกอบเป็นมูล เป็นรากฐาน เป็นหัวหน้าหรือเป็นประธาน ไม่ว่าจิตจะเป็นอกุศลมากน้อยสักเท่าใด ก็จะต้องมีโมหะซึ่งก็คือไม่เข้าใจความจริงต่อปรากฏการณ์ของธรรมชาติชีวิต หนุนเนื่องอยู่ภายในเสมอไป โมหมูลจิตแบ่งออกเป็นสองประเภทหรือ ๒ ดวง คือ อุเปกฺขาสหคตํ วิจิกิจฺฉาสมฺปยุตฺตํ กับ อุเปกฺขาสหคตํ อุทฺธจฺจสมฺปยุตฺตํ โมหมูลจิตทั้งสองดวงนี้เป็นอุเบกขาเวทนา คือความรู้สึกเฉยๆ ต่ออารมณ์ด้วยกัน แต่ดวงหนึ่งประกอบด้วยความสงสัยในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ และอีกดวงหนึ่งนั้นประกอบไปด้วยความฟุ้งซ่านจับอารมณ์ไม่มั่นคง ได้แก่ ๑. อุเปกฺขาสหคตํ วิจิกิจฺฉาสมฺปยุตฺตํ จิตที่เกิดขึ้นพร้อมกับความเฉยๆ ประกอบไปด้วยความสงสัย ๒. อุเปกฺขาสหคตํ อุทฺธจฺจสมฺปยุตฺตํ จิตที่เกิดขึ้นพร้อมกับความเฉยๆ ประกอบไปด้วยความฟุ้งซ่าน

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [16 ม.ค. 2549 , 00:07:00 น.] ( IP = 58.136.212.43 : : )

สลักธรรม 2 ท่านนักศึกษาได้ผ่านการศึกษาเรื่องของโลภมูลจิตมาแล้วจะเห็นว่า โลภมูลจิตนั้น เกิดขึ้นพร้อมกับโสมนัสเวทนา ความยินดีมากก็มี และเกิดพร้อมกับอุเบกขาเวทนา มีความยินดีนิดหน่อยก็มี การเกิดโลภะคือความยินดีติดใจในอารมณ์ต่างๆนั้น จะมีความรู้สึกเฉยๆ ไม่ยินดียินร้ายเลยหาได้ไม่ เพราะว่า ถ้าไม่มีความยินดีแม้แต่เพียงเล็กน้อยแล้ว จะเกิดโลภคือความโลภได้อย่างไร ผมได้บรรยายไปแล้วตั้งแต่คราวก่อนๆ ว่า เวทนานั้นได้แก่การเสวยอารมณ์ หรือกินอารมณ์ที่เกิดขึ้นตามทวารต่างๆ เมื่อเสวยอารมณ์แล้ว ก็ย่อมจะมีความยินดี หรือไม่ยินดีเลยก็ได้ และอาจจะเป็นอุบกขา คือรู้สึกเฉยๆไม่มีความยินดี หรือยินร้ายเลยก็มี สำหรับในโมหมูลจิตมีอยู่ ๒ ดวงเท่านั้น ท่านก็จะเห็นได้ว่า มีเวทนาอยู่ทั้ง ๒ ดวง และทั้ง ๒ ดวงก็เป็นอุเบกขาเวทนาเหมือนกันด้วย เหตุใดจึงไม่มีโสมนัสเวทนาเหมือนโลภมูลจิตบ้าง

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [16 ม.ค. 2549 , 00:07:22 น.] ( IP = 58.136.212.43 : : )

สลักธรรม 3 ผมได้กล่าวมาแล้วว่า โมหมูลจิตนี้เป็นจิตที่มีความโง่ ความหลง มิได้มีความเข้าใจเลยในเรื่องของชีวิต มิได้มีความรู้เลยในเรื่องปรากฏการณ์ต่างๆ ของธรรมชาติที่มาเกิดอยู่ต่อหน้า คือตามทวารต่างๆ ดังนั้นจิตนี้จึงเกิดขึ้นมาพร้อมกับวิจิกิจฉา ความลังเลสงสัยดวงหนึ่ง และเกิดขึ้นมาพร้อมกับอุทธัจจะ ความฟุ้งซ่านไม่ได้เรื่องราวดวงหนึ่ง เมื่อเป็นดังนี้ จะให้เกิดโสมนัสเวทนา ความยินดีพอใจมาเกิดร่วมด้วยกับความสงสัย ร่วมด้วยกับความฟุ้งซ่านกระไรได้ ท่านอาจจะตั้งคำถามต่อไปว่า ถ้าโมหมูลจิตเกิดร่วมกับโสมนัสเวทนาไม่ได้ดังนี้แล้ว ถ้าเช่นนั้นโมหมูลจิตก็ควรจะเกิดร่วมกับโทมนัสเวทนา คือความเสียใจ หรือความไม่พอใจจะได้บ้างกระมัง สำหรับคำถามข้อนี้ถ้าพิจารณาให้ดีแล้วก็ควรตอบเอาได้เอง เพราะว่าจิตใดที่ตกอยู่ในความลังเลสงสัยไม่แน่ใจ และจิตใดตกอยู่ในความฟุ้งซ่านวุ่นวายใจ แล้วจะให้จิตนั้นเกิดร่วมกับโทมมัสจะมีหรือ ในขณะที่สงสัย ในขณะที่ฟุ้งซ่านกำลังบังเกิดยู่จะเกิดความเสียใจไม่พอใจได้อย่างไร

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [16 ม.ค. 2549 , 00:07:48 น.] ( IP = 58.136.212.43 : : )

สลักธรรม 4 อย่างไรก็ดีคำว่า อุเบกขาที่เกิดอยู่ในโลกมูลจิตนั้น ผมก็ได้แสดงเอาไว้แล้วว่าเป็นความยินดีพอใจบ้างเล็กๆ น้อยๆ เพราะอุเบกขาเกิดอยู่ในความโลภและเป็นเวทนาอุเบกขา (อุเบกขามีหลายอย่าง) แต่อุเบกขาในโมหมูลจิตนั้น มิได้เกิดอยู่กับความโลภ หากแต่เกิดอยู่กับโมหะคือความโง่ เมื่อจิตตกอยู่ในความโง่เสียแล้วก็ย่อมไม่ทราบถึงคุณค่าของอะไรเลย จิตจึงตกอยู่ในสภาพของความเฉยๆ จิตนี้จึงบังเกิดความยินดีแม้แต่เพียงเล็กน้อยไม่ได้เลย นอกจากที่ผมได้กล่าวมาแล้ว โมหมูลจิตทั้งสองดวงนี้ยังไม่ประกอบด้วยสังขารคือการจูงใจด้วยประการต่างๆ ให้เกิดการกระทำขึ้นด้วย ทั้งนี้ก็ด้วยเหตุที่ว่า โมหมูลจิตนั้นเป็นจิตที่โง่ ไม่มีความรู้คือวิชา ธรรมดาของความโง่ก็หาเกิดในที่ใดได้ไม่ ย่อมจะเกิดมีอยู่ในขันธสันดานของตนเอง เมื่อเป็นดังนี้ จึงได้แสดงความโง่ออกมาเองจากใจจริง เพราะความโง่นั้นยิ่งมากก็ยิ่งดี ยิ่งมากก็ยิ่งได้รับคำสรรเสริญเยินยอ ผู้ได้ยินการชักชวนนี้แล้วต่างคนต่างก็ทำตนให้โง่ไปตามกัน ธรรมดาลิงที่อยู่ตามป่า ย่อมจะท่องเที่ยวหาแต่ผลไม้กินเท่านั้น เมื่อไปเจอะแก้วมณีอันมีค่ามันก็ไม่มีความเสียใจ ไม่มีความดีใจ แต่รู้สึกเฉยๆ จากนั้นมันก็จะขว้างทิ้งแล้วก็หลีกไปแสวงหาผลไม้ตามประสาของมัน ไม่มีผู้ใดต้องมาชักชวนให้โง่ ให้ไม่รู้จักของที่มีค่ามาก แล้วก็ไม่มีความสามารถชักชวนได้เสียด้วย ท่านนักศึกษาก็จะเห็นได้ว่า ในโลภมูลจิตนั้นมีสสังขาริก คือการชักชวน เช่น ชักชวนกันไปดูหนังดูละคร ชักชวนกันไปท่องเที่ยวหาความสนุกสนานเพลิดเพลินในที่ต่างๆ แต่ในโมหมูลจิตนั้นกลับเป็นอสังขาริก(โดยปริยาย) ไม่มีการชักชวนเลย ทั้งไม่มีทิฏฐิความเห็นผิดอยู่ร่วมด้วย ทั้งนี้ก็เพราะว่า จิตทั้งสองดวงนี้ไม่มีสังขาร คือ ชักชวนกันให้โง่ไม่ได้ และเป็นความเห็นผิดอยู่ในเนื้อหาของตัวเองแล้ว จึงไม่ต้องใส่อสังขาริกและทิฏฐิลงไปอีก โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย ศาลาธรรม นำมาฝาก [16 ม.ค. 2549 , 00:08:10 น.] ( IP = 58.136.212.43 : : )

สลักธรรม 5 เข้ามารับความรู้อันจะนำชีวิตไปสู่แสงสว่างจากท่านอาจารย์ด้วยความเคารพอย่างสูงครับ เนื่องจากวันนี้เป็นวันครู จึ่งขอก้มกราบวันทาบูชาพระคุณท่าน ด้วยความนอบน้อมบูชาพระคุณไว้เหนือเกล้าครับท่านอาจารย์ (ครู)ผู้ประเสริฐแท้ยิ่งครับ.

โดย พี่เณร [16 ม.ค. 2549 , 07:16:39 น.] ( IP = 58.8.66.175 : : )

สลักธรรม 6 มาน้อมรับวิชาการประมวลแสงสว่างแก่ชีวิต จากท่านอาจารย์ค่ะ

โดย น้องถ้วย [16 ม.ค. 2549 , 18:04:48 น.] ( IP = 202.28.180.201 : : 10.7.21.35 )

สลักธรรม 7 มารับแสงสว่างในวันครูค่ะ และกราบขอบพระคุณในความเมตตาของท่านพระอาจารย์ ที่มอบมรดกธรรมอันเปี่ยมไปด้วยพุทธศาสตร์อันล้ำค่า และสุขุมคัมภีรภาพในการอธิบายได้อย่างชัดเจน

โดย น้องอุ๊ [16 ม.ค. 2549 , 20:34:24 น.] ( IP = 61.47.118.127 : : )

สลักธรรม 8 กราบขอบพระคุณอาจารย์ค่ะ

โดย เซิ่น [17 ม.ค. 2549 , 22:32:03 น.] ( IP = 61.91.127.75 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด