โพชฌงค์ ๗

---

อินทรีย์และพละ ๕ โพชฌงค์ ๗ ธรรมที่อุดหนุนผู้ปฏิบัติ ให้เป็นผู้รู้ตามรอยพระบาทของพระพุทธเจ้าเรียกว่า โพชฌงค์ แบ่งออกเป็น ๗ ประการ ซึ่งแต่ละประการล้วนเป็นหลักสำคัญในการอบรมจิต ให้มุ่งตรงต่อสันติสุขทั้งสิ้นผู้ที่หวังความสงบสุขแท้จริง ตามวิธีของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะขาดแม้แต่ข้อเดียวไม่ได้เลย คือ ๑. สติ ความระลึกได้ ๒. ธมฺมวิจยะ ความค้นคว้าหาเหตุผลของธรรม ๓. วิริยะ ความพากเพียรมุ่งตรงต่อสันติสุข ๔. ปีติ ความดื่มธรรมที่ตนได้ค้นพบแล้ว ๕. ปสฺสทฺธิ ความสงบ ๖. สมาธิ ใจมุ่งตรงต่ออารมณ์อันเดียว ๗. อุเปกฺขา ใจเพ่งเฉย ถ้าแบ่งหัวข้อทั้ง ๗ นี้ให้ละเอียดออกไปอีก คือ สติ ความระลึกในธรรมภายใน ๑ ภายนอก ๑ ธมฺมวิจยะ พิจารณาธรรมภายใน ๑ ภายนอก ๑ วิริยะ ความเพียรทางกาย ๑ ทางจิต ๑ ปีติ ความดื่มธรรมประกอบด้วยวิตกวิจาร ๑ ไม่มีวิตกวิจาร ๑ ปสฺสทฺธิ ความสงบกาย ๑ สงบจิต ๑ สมาธิ มีวิตกวิจาร ๑ ไม่มีวิตกวิจาร ๑ อุเปกฺขา ความเพ่งเฉยภายใน ๑ ภายนอก ๑

โดย ศาลาเสือพิทักษ์ [5 พ.ค. 2549 , 08:45:45 น.] ( IP = 58.136.212.72 : : )

สลักธรรม 1 ธรรมเหล่านี้ส่งเสริมกำลังของกันและกันมาโดยลำดับตั้งแต่สติจนถึงอุเบกขา ผู้ปฏิบัติธรรมต้องอบรมสติให้บริบูรณ์ตามหลักของสติปัฎฐาน แล้วน้อมใจไปเพื่อการค้นคว้าเหตุผลตามความจริง โดยเฉพาะการค้นคว้านั้นต้องเป็นไปใน สายสัมพันธ์ของชีพ คือ ค้นจากปัจจุบันลงไปหาอดีต จากอดีตขึ้นมาหาปัจจุบัน การค้นชนิดนี้ย่อมดำเนินตรงไปสู่ความเป็นอิสระของดวงจิต หรืออีกนัยหนึ่งก็คือ ตรงสู่ความพ้นทุกข์ เรียกว่า วิริยะ เหตุผลของธรรมที่ค้นคว้าเห็นประจักษ์ชัดแล้ว ย่อมไม่มีการลืมเลือน ซึ่งทุกสิ่งทุกข้อถูกค้นคว้าประจักษ์และเก็บไว้แล้ว ซึ่งจะเรียกการเก็บนั้นว่าการดื่ม หรือ ปีติ ลักษณะของปีติก็คือปลูกความเบิกบานให้แก่กายและใจ เป็นความเยือกเย็นทั้งกายและใจ ที่สนิทแนบแน่น แต่ก็ยังเป็นเพียงยาชูกำลังของนักค้นคว้าตามหลักของพระพุทธเจ้าเท่านั้น ยังไม่ใช่สันติสุขที่แท้จริง ปีติให้ผลคือ ปัสสัทธิ ความสงบกายและใจ กายและใจที่เบาบางจากความเสียดแทงให้เจ็บปวดลงทีละน้อย ๆตามอำนาจของปีติ เรียกว่า ปัสสัทธิ เมื่อปัสสัทธิมีมากขึ้นเท่าใดก็อำนวยผลให้จิตรวมกำลังกันเป็นดวงเดียวเร็วขึ้นเท่านั้น จิตที่รวมกำลังกันนั้นเรียกว่า สมาธิ สมาธิเป็นชื่อของใจที่มั่นคง เมื่อสมาธิมีมากขึ้นเท่าไร ก็อุดหนุนให้เกิดอุเบกขามากขึ้นเท่านั้น และความเพ่งเฉยของจิตนั้น เป็นบาทฐานของ ญาณทัสสนะ คือ ความรู้เห็นความจริงตามส่วนของชีววิทยา คือ เรื่องเกี่ยวกับชีวิตจิตใจ เพราะฉะนั้น อุเบกขาจึงนับว่าสำคัญที่สุด ที่จะต้องเอาใจใส่อบรมบำรุงให้เกิด ให้มีขึ้นในตนเป็นอย่างมาก

โดย ศาลาเสือพิทักษ์ [5 พ.ค. 2549 , 08:46:27 น.] ( IP = 58.136.212.72 : : )

สลักธรรม 2 ดังนั้นการค้นหาความจริงตามหลักของพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้นลึกซึ้งมาก ประกอบไปด้วยเหตุผลทุกแง่ทุกมุม ซึ่งนักวิทยาศาสตร์ต่าง ๆ ได้พากันค้นคว้าเรื่อง ชีววิทยา กันมาอย่างมากมาย แต่ยังไม่สามารถเข้าถึงเหตุที่แท้จริง เช่น พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงชี้เหตุผลของ “ชีววิทยา” ไว้อย่างแจ่มแจ้ง ทั้งในส่วนทุกข์และส่วนสุข ว่าต้นเหตุมาจากไหน ส่วนนักวิทยาศาสตร์สามารถพิสูจน์และชี้แจงได้เฉพาะความเปลี่ยนแปลงบางอย่างของร่างกาย “ชีว” เท่านั้น ก็เพราะผู้ค้นคว้าเหล่านั้น ไม่มีธรรมเครื่องอุดหนุนให้มีกำลัง ๗ ประการให้ครบบริบูรณ์ โพชฌงค์ ทั้ง ๗ เป็นองค์ประกอบกับชีวิตของนักพิสูจน์เหตุผล ตั้งแต่เบื้องต้นจนถึงเบื้องปลาย จัดเป็น ๕ ชั้น คือ ๑. ชั้นเตรียมหรือชั้นฝึกหัด ๒. ชั้นสมถะ ๓. ชั้นวิปัสสนา ๔. ชั้นเสขะ ๕. ชั้นอเสขะ ว่าโดยธรรมที่อาศัยกัน ที่สำคัญที่สุดโดยส่วนเหตุ ก็คือ ธัมมวิจยะ คือความค้นคว้าหาเหตุผล ผู้ที่ปฏิบัติจะขาด ธัมมวิจยะ ไม่ได้เลยเป็นอันขาด อุเบกขา คือความเพ่งเฉยของดวงจิต เป็นผลของธัมมวิจยะอีกทีหนึ่ง และอุเบกขา จัดเป็นธรรมที่สำคัญที่สุดโดยฐาน เพราะเป็นเหตุแห่ง ญาณทัสสนะ

โดย ศาลาเสือพิทักษ์ [5 พ.ค. 2549 , 08:46:48 น.] ( IP = 58.136.212.72 : : )

สลักธรรม 3 ชั้นเตรียมและชั้นสมถะ กำหนดองค์โพชฌงค์ด้วย สมาธิ เพราะสมาธิเป็นหัวหน้าแห่งธรรมทั้งหมดในส่วนปรากฏ ผู้ปฎิบัติที่ปราศจากสมาธิ จะมีโพชฌงค์บริบูรณ์ตามหลักไม่ได้ สมาธิแบ่งออกเป็น ๒ ประเภท คือ ๑. อุปจารสมาธิ กำลังใจสามารถน้อมเอาอารมณ์ภายนอกเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนวัตถุให้มาอยู่ในใจได้ ๒. อัปปนาสมาธิ กำลังใจสามารถตั้งเข็มมุ่งอยู่เฉพาะในกายของตนได้ ไม่วิ่งไปสู่อารมณ์ภายนอก ผู้ที่มีใจตั้งมั่นเป็น อุปจารสมาธิ จัดเป็นชั้นเตรียม อัปปนาสมาธิ จัดเป็นชั้นสมถะ ทั้ง ๒ ชั้นนี้ สมรรถภาพของดวงจิต มีพิเศษกว่ากันตามลำดับ แต่ต้องคงอยู่ในฐานเป็นเหตุของวิปัสสนา ด้วยกันทั้งนั้น สมาธิว่าโดยลักษณะ ซึ่งเป็นเหตุต่างกันแล้ว ก็มีเพียง ๒ ชนิด อุปจารสมาธิ เป็นการก้าวครั้งแรกจากจิตธรรมสู่โพชฌงค์ อัปปนาสมาธิ เป็นการก้าวครั้งที่ ๒ คือการตั้งระยะแห่งการตั้งฐานของจิต คือ ฝึกจิตให้มั่นคง มีกำลังไม่ท้อถอยในการค้นคว้า ให้สำเร็จในเมื่อจิตเป็น อัปปนาสมาธิแล้ว

โดย ศาลาเสือพิทักษ์ [5 พ.ค. 2549 , 08:47:09 น.] ( IP = 58.136.212.72 : : )

สลักธรรม 4 ชั้นวิปัสสนา ชั้นวิปัสสนา เป็นชั้นที่ ๓ ชั้นนี้มีความรู้เห็นเกิดขึ้นในจิต เรียกว่า ญาณทัสสนะ เป็นเครื่องมือสำคัญในการค้นคว้าหาเหตุผลความเป็นจริง ผู้ปฏิบัติที่จะค้นคว้าหาเหตุผลตามความเป็นจริงได้ก็ต่อเมื่อญาณทัสสนะเกิดขึ้นแล้ว เหตุให้เกิดทุกข์ทุกชนิดจะถูกตัดออก และเหตุให้เกิดสุขต้องถูกบำรุงให้มีขึ้น ตามลำดับ

โดย ศาลาเสือพิทักษ์ [5 พ.ค. 2549 , 08:47:31 น.] ( IP = 58.136.212.72 : : )

สลักธรรม 5 ชั้นเสขะ ชั้นที่ ๔ ชั้นนี้เป็นชั้นของผู้ปฏิบัติหรือนักพิสูจน์ ได้รับผลของการค้นคว้าบ้างแล้ว โดยสามารถค้นเห็นเงื่อนต้น และเงื่อนปลาย ของความเกิดและดับแห่งสายสัมพันธ์ของชีพที่เรียกว่า ปฏิจจสมุปบาท คือ รู้ความจริงในเรื่อง “ชีวะ” ไม่มีความสงสัย ผู้ปฏิบัติชั้นนี้ แบ่งออกเป็น ๓ คือ โสตาปนฺน ผู้ถึงกระแสพระนิพพานเป็นปฐม สกิทาคามี ผู้ถึงกระแสพระนิพพานเป็นครั้งที่ ๒ อนาคามี ผู้ถึงกระแสพระนิพพานเป็นครั้งที่ ๓ รวมเรียกผู้ปฏิบัติทั้ง ๓ ชั้นนี้ว่า พระเสขะ คือ ผู้ยังต้องศึกษาอยู่อีก เพราะยังไม่ถึงแก่นแท้แห่งอภิปรัชญา “สังโยชน์” คือกิเลสเครื่องผูกพันจิต แบ่งออกเป็น ๒ ชนิด คือ ชนิดที่ฉุดจิตให้มุ่งไปในทางชั่ว ๑ ชนิดที่ฉุดจิตให้ติดอยู่กับความเพลิน ๑ พระเสขะชั้นที่ ๓ คือ อนาคามี สามารถตัดชนิดที่ฉุดลงไปเบื้องต่ำคือ ทางชั่วได้เด็ดขาด ส่วนพระเสขะอีก ๒ เบื้องต้น ก็ยังสามารถตัดได้เด็ดขาด ตามกำลังแห่งปัญญาตนเท่านั้น

โดย ศาลาเสือพิทักษ์ [5 พ.ค. 2549 , 08:47:49 น.] ( IP = 58.136.212.72 : : )

สลักธรรม 6 ชั้นอเสขะ ชั้นที่ ๕ ชั้นนี้ผู้ปฏิบัติได้บรรลุถึงแก่นแห่งอภิปรัชญาแล้วโพชฌงค์ทั้ง ๗ ได้ถูกอบรมให้เต็มที่ ในชั้นนี้ สังโยชน์ทั้ง ๒ ชนิดได้ถูกพระอเสขะ ทำลายเสียหมดสิ้น สมรรถภาพของจิตได้มีขึ้นอย่างสมบูรณ์ พระอเสขะ แปลว่า ผู้เสร็จการศึกษา หรือผู้ไม่ต้องศึกษาอีก หมายถึง ผู้เข้าใจในหลักวิทยาต่าง ๆ เสร็จสิ้นแล้ว ตามระยะธรรมดาของโพชฌงค์ ทั้ง ๗ นับจาก สติ จนถึง อุเบกขา รวมเรียกว่า มัชฌิมาปฏิปทา คือ ข้อปฏิบัติดำเนินเป็นกลาง ๆ หมายถึง การกระทำที่ไม่ประมาท พยายามปฏิบัติธรรมอย่างจริงจังและมั่นคง ทุก ๆ ระยะ ที่ก้าวไปของการปฏิบัติ

โดย ศาลาเสือพิทักษ์ [5 พ.ค. 2549 , 08:48:07 น.] ( IP = 58.136.212.72 : : )

สลักธรรม 7 โพชฌงค์ ๗ เป็นข้อธรรมที่ยากที่จะเข้าใจได้อย่างถ่องแท้ โพชฌงค์ ๗ แต่ละข้อ ก็เป็นปัจจัยอุปการะแก่กัน แถมยังมีระเบียบความเป็นไปถึง ๕ ขั้นตอน กราบขอบพระคุณอย่างสูงค่ะ

โดย พี่ดา [5 พ.ค. 2549 , 09:41:39 น.] ( IP = 124.121.172.181 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด