สสารและพลังงานในพระพุทธศาสนา (๑๗)

---

สสารและพลังงานในพระพุทธศาสนา (๑๗) โดย ท่านอาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา ๔. วาโยธาตุ คือธาตุลม วาโยซึ่งได้แก่ธาตุลมนั้น คนไทยส่วนใหญ่พากันเข้าใจว่าเป็นลมที่พัดไปมานี่เอง เช่นลมที่พัดมาทำให้คลายความร้อนลงได้ หรือพัดมามากจนบ้านเรือนพังทลายลงไป แท้จริง ลมที่พัดไปมานั้นหาใช่เป็นธาตุลมไม่ การที่เราถูกกระทบแล้วมีความรู้สึกทางร่างกาย เรากระทบเอาธาตุดินเข้าต่างหาก จึงทำให้เรารู้สึกได้ แต่ธาตุลมนั้นเป็นตัวการให้เกิดอำนาจที่ทำให้ตั้งมั่นอยู่ได้ หรือเคลื่อนไหวไปมาได้ ดังนั้น ลมที่พัดไปพัดมาจึงมีธาตุลมมาก แต่ไม่ใช่ธาตุลมที่เป็นตัวการที่ถูกต้องร่างกาย วาโยธาตุ คือธาตุลมนั้น เป็นธาตุชนิดหนึ่งซึ่งทำให้เกิดการเคลื่อนไหวและความตั้งมั่น ธาตุลมแบ่งออกเป็น ๔ ประการ คือ (๑) ลกฺขณวาโย หรือ ปรมตฺถวาโย (๒) สสมฺภารวาโย หรือ สุตฺตนฺตวาโย (๓) กสิณวาโย หรือ อารมฺมณวาโย (๔) ปกติวาโย หรือ สมฺมติวาโย

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [17 พ.ค. 2549 , 08:36:46 น.] ( IP = 203.113.16.241 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 1 ๑. ลกฺขณวาโย หรือ ปรมตฺถวาโย ได้แก่ลักษณะของธาตุลม ๒ ลักษณะ คือ ก. วิตฺถมฺภนลกฺขณ มีลักษณะเคร่งตึง ข. สมุทีรณลกฺขณ มีลักษณะไหว โย วิตฺถมฺภนภาโว วา สมุทีรณภาโว วา อยํ วาโยธาตุ (วิสุทธิมรรค) แปลว่า ธรรมชาติที่ทรงภาวะการเคร่งตึง หรือการไหวที่อยู่ในกายนั้นเรียกว่า วาโยธาตุ ประชาชนทั้งหลายในประเทศไทย ทั้งที่นับถือพระพุทธศาสนา หรือนับถือศาสนาอื่น ตลอดจนผู้ที่เคยได้อ่านหนังสือธรรมะมาบ้าง แต่ไม่ได้เรียนปรมัตถธรรมมาเลย มักจะมีความเข้าใจ "ธาตุลม" ของพระพุทธศาสนาว่า ธาตุลมนั้นได้แก่ลมที่พัดอยู่ไปมา ดังที่ได้กล่าวแล้ว ครั้นบัดนี้มาศึกษาว่าเป็นเรื่องที่เข้าใจไม่ถูกต้องจึงมักจะเกิดความลังเลใจ ความจริงธาตุลมนั้นมีลักษณะเคร่งตึง และเคลื่อนไหว ( คือ วิตฺถมฺภนลกฺขณ และสมุทีรณลกฺขณ )

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [17 พ.ค. 2549 , 08:37:33 น.] ( IP = 203.113.16.241 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 2 ก.วิตฺถมฺภนวาโย ลมที่เกิดกับร่างกายนั้น ได้แก่ตัวการที่ทำให้รูปที่เกิดขึ้นพร้อมกับตน ตั้งมั่นไม่โอนเอนเคลื่อนไหว ถ้าวิตถมฺภนวาโยปรากฏแล้ว เราก็จะสังเกตได้ว่าจะยืนจะนั่งอยู่ได้ ยกแขนให้อยู่ได้ ไม่กระพริบตาได้ เป็นต้น ความเป็นไปทั้งนี้เกิดขึ้นด้วยอาศัยความพยายามของตนเอง นอกจากนี้ วิตถมฺภนวาโยยังเข้าไปเป็นตัวการทำให้รูปภายนอก เช่นวัตถุสิ่งของต่างๆ ตั้งอยู่ได้มั่นคงไม่เคลื่อนไหว หรือทำให้รูปที่อ่อนไหวตึงขึ้น เช่นสิ่งของต่างๆ ที่วางอยู่ทั่วไป หรือฟุตบอลที่สูบลมเข้าไปเต็มแล้ว ดังแสดงวจนัตถะว่า "วายาติ มหชาตธมฺเม อปฺตมาเน กตฺวา วาหตีติ = วาโย" แปลว่า ธาตุใดย่อมนำให้รูปที่เกิดพร้อมกับตนตั้งมั่น ไม่คลอนแคลน ฉะนั้น ธาตุนั้นชื่อว่า วาโย

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [17 พ.ค. 2549 , 08:38:10 น.] ( IP = 203.113.16.241 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 3 ข.สมุทีรณวาโย คือธาตุลมอีกชนิดหนึ่งได้แก่การที่ทำให้รูปที่เกิดพร้อมกับตนเคลื่อนไหวไปมาได้ เช่นเราเคลื่อนไหวอิริยาบถไปมา มีการเดินการกระดุกกระดิกร่างกาย กระพริบตา หายใจเข้าออก และตัวการขับถ่ายของโสโครกออกจากร่างกาย เป็นต้น ส่วนสมุทีรณวาโย ที่อยู่ภายนอกร่างกายของสัตว์นั้น ก็ได้แก่ตัวการทำให้วัตถุสิ่งของต่างๆ เคลื่อนไหว หรือเคลื่อนที่ไปจากที่เดิม เช่น ลมที่พัด ใบไม้ที่ไหว ของที่ตก ดังมีวจนัตถะว่า "วายติ เทสนฺตรุปฺปตฺติ เหตุภาเวน ภูตสงฺฆาตํ ปาเปตีติ = วาโย" แปลว่า ธาตุใดย่อมทำให้มหาภูตรูปที่เกิดพร้อมกันกับตนเคลื่อนที่ไป โดยความเป็นเหตุให้เกิดความเคลื่อนไหว จากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่ง ฉะนั้น ธาตุนั้นชื่อว่า วาโย

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [17 พ.ค. 2549 , 08:38:40 น.] ( IP = 203.113.16.241 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 4 ๒.สสมฺภารวาโย หรือ สุตฺตนฺตวาโย แบ่งออกเป็น ๒ ประการคือ ก. อชฺฌตฺติกวาโย ลมภายใน หมายถึงลมอันเกิดอยู่ทั่วสรรพางค์กายของสัตว์ที่มีวิญญาณ ในธาตุวิภังค์บาลีกล่าวไว้มีอยู่ ๖ อย่าง อุทฺธงฺคมวาโย ลมที่พัดขึ้นเบื้องบน เช่น การเรอ การหาว การไอ การจาม เป็นต้น อโธคมวาโย ลมที่พัดลงสู่เบื้องต่ำ เช่น การผายลม การเบ่ง เป็นต้น กุจฺฉิสยวาโย หรือ กุฏฉิฏฐวาโย ลมที่อยู่ในช่องท้อง ทำให้ปวดท้อง เสียดท้อง เป็นต้น โกฏฐาสยวาโย ลมที่อยู่ในลำไส้ เช่นท้องร้อง ท้องลั่น เป็นต้น องฺคมงฺคานุสาริวาโย ลมที่อยู่ทั่วร่างกาย ทำให้ไหวกายได้ เป็นต้น อสฺสาสปสฺสาสวาโย ลมกายใจเข้าออก ข. พาหิรวาโย ลมภายนอก หมายถึงลมอันเกิดอยู่ในวัตถุหรือในสิ่งของต่างๆ ที่ไม่มีวิญญาณ ในธาตุวิภังค์บาลีแสดงว่า มีมากมายสุดที่จะคำนวณได้(เยวาปนธมฺม) เช่น ปุรตฺถิมวาตา(ลมทิศตะวันออก) ปจฺฉิมวาตา(ลมทิศตะวันตก) อุตฺตรวาตา(ลมทิศเหนือ) ทกฺขิณวาตา(ลมทิศใต้) สีตวาตา(ลมเย็น) อุณหวาตา(ลมร้อน)

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [17 พ.ค. 2549 , 08:39:14 น.] ( IP = 203.113.16.241 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 5 ๓. กสิณวาโย หรือ อารมฺมณวาโย หมายถึงลมที่เป็นกสิณ ที่โยคีบุคคลเอามาเพ่งให้เป็นอารมณ์ ด้วยความปรารถนาที่จะทำสมาธิ หรือทำฌานต่างๆ เพื่อจะให้เกิดบริกรรมนิมิต อุคหนิมิต ปฏิภาคนิมิต ไปจนถึงฌานชั้นสูงขึ้นไป โดยเพ่งตัวการที่ทำให้ใบไม้ไหว ทำให้ก้อนเมฆลอยไป เป็นต้น (เพ่งที่ใบไม้ เพ่งที่ก้อนเมฆ) ๔. ปกติวาโย หรือ สมฺมติวาโย หมายถึงลมธรรมดาที่พัดไปพัดมาอยู่เสมอ แต่คนโดยมากเพื่อพูดถึงธาตุลมแล้วก็มักเข้าใจว่าเป็นลมที่พัดไปพัดมา ซึ่งก็คือ ปกติวาโย หรือสมมุติวาโย นั่นเอง โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [17 พ.ค. 2549 , 08:39:44 น.] ( IP = 203.113.16.241 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 6 ผมกลับมาจากไปธุระที่ต่างจังหวัดมาแล้วครับ เลยรีบเข้ามาอ่านและรายงานตัวด้วยครับ หลังจากหายไปเสียหลายวัน และจะย้อนกลับไปอ่านที่ลงไว้ครับ ขอบพระคุณมากครับ ที่นำประโยชน์มาให้อย่างต่อเนื่องครับผม

โดย ทับตะวัน [17 พ.ค. 2549 , 08:45:13 น.] ( IP = 58.9.139.30 : : )

สลักธรรม 7 มาศึกษาเรื่องรูปต่อค่ะ กราบขอบพระคุณมากค่ะ

โดย พี่ดา [17 พ.ค. 2549 , 13:31:54 น.] ( IP = 124.121.171.65 : : )

สลักธรรม 8 มาศึกษาต่อเพื่อให้มีความรู้ที่ถูกต้องค่ะ ขอบพระคุณค่ะ

โดย เซิ่น [17 พ.ค. 2549 , 21:31:41 น.] ( IP = 58.8.50.45 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด