สสารและพลังงานในพระพุทธศาสนา (๓๑)

---

สสารและพลังงานในพระพุทธศาสนา (๓๑) โดย ท่านอาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา การเกิดขึ้นของจิต "เห็น" มีการงานเป็นลำดับดังต่อไปนี้ ๑. อตีตัคคหณวิถี เป็นการงานของจิตที่เกิดขึ้นทางมโนทวาร แต่เกิดขึ้นต่อจากทางปัญจทวาร(เฉพาะในที่นี้เป็นอารมณ์ทางตา) จิตจับอารมณ์ที่เกิดขึ้นมาและดับไปแล้วเป็นอารมณ์ แม้จะเป็นอารมณ์อดีต แต่ถึงกระนั้นก็ยังจัดว่าเป็นปรมัตถ์อารมณ์อยู่ หมายถึงว่าอารมณ์ (คลื่นแสง) ที่เกิดขึ้นทางตามาปรากฏอยู่เฉพาะหน้าดับลงแล้ว อารมณ์นั้นก็ยังตรึงตราอยู่ภายในจิตใจ จิตก็ยังจับอารมณ์ที่เกิดทางตาที่ดับไปแล้วนั้นอยู่อีก แต่จิตที่จับอารมณ์นี้เกิดขึ้นทางมโนทวาร การทำงานของจิตทางมโนทวารที่จับอดีตอารมณ์ที่เกิดทางตานี่แหละ เรียกว่าอตีตัคคหณวิถี ทั้งปัญจทวารวิถี และมโนทวารวิถีนี้เกิดขึ้นสลับซับซ้อนกันมากมาย ไม่ใช่เกิดอย่างละวิถีเท่านั้น ตัวอย่างดังนี้

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [31 พ.ค. 2549 , 08:42:44 น.] ( IP = 203.113.16.250 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 1 จักขุทวารวิถี ...การงานที่เกิดขึ้นทางตา ทำการงานคือรับรูปารมณ์ ซึ่งได้แก่คลื่นแสงอันเป็นปรมัตถ์อารมณ์ และอารมณ์ทางจักขทวารวิถีนี้เป็นปัจจุบันอารมณ์ เพราะการเห็นนั้นจะรับอารมณ์คือคลื่นแสงที่เป็นอดีตไม่ได้ คลื่นแสงจะต้องมาตกอยู่เฉพาะหน้า ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ ๑๐ ๑๐ ๑๒ ๑๓ ๑๔ ๑๕ ๑๖ ๑๗ ตี น ท ป จ ส ณ วุ ช ช ช ช ช ช ช ต ต = จักขุทวารวิถี รูปารมณ์อันได้แก่คลื่นแสงที่มากระทบกับจิตที่ประสาทตานั้น ต่อๆ กันเข้ามากระทบมากมาย รูปหนึ่งที่มากระทบจิตจะรับต่อกันไปถึง ๑๗ ขณะ ทั้งนี้ก็เพราะจิตเกิดดับรวดเร็วมาก คือจิตเกิดดับต่อๆ กันไป จากอักษรตัวที่ ๑ ถึงตัวที่ ๑๗ แต่รูปารมณ์คือคลื่นแสงดับไป ๑ รูป เท่านั้น เมื่อจิตเกิดขึ้นทางปัญจทารวิถี คือทางตา ก็อาจจะมีเกิดซ้ำมากหรือน้อยก็ได้ แล้วแต่ความสนใจในรูปที่เห็นมีเพียงใด โดยอาศัยมนสิการเจตสิก เป็นตัวการทำให้จิตตรงกับอารมณ์ที่มากระทบ แต่ถึงอย่างไรก็จะต้องมีอารมณ์ทางมโนทวารต่อจากจาสลับกันไป อารมณ์ที่เกิดขึ้นทางใจที่ว่านี้เรียกว่า อตีตัคคหณวิถี อตีตัคคหณวิถีนี้เป็นอารมณ์ทางมโนทวาร ก็เป็นรูปารมณ์ อันได้แก่คลื่นแสงที่ดับไปแล้วนั่นเอง จึงนับว่าเป็นอดีตอารมณ์ เป็นเรื่องของจิตใจที่จับเอารูปารมณ์ คือคลื่นแสงที่ดับไปแล้วเอามาเป็นอารมณ์ คือจิตใจได้สร้างมโนภาพขึ้นมา แต่ก็ยังจัดว่าเป็นปรมัตถอารมณ์อยู่ ในขณะนี้ยังไม่เห็นว่าเป็นรูปอะไร เกิดวิถีขึ้นดังนี้ คือ น ท ม ช ช ช ช ช ช ช ต ต = อตีตัคคหณวิถี การงานของจิตทางจักขุทวารวิถี กับการงานของจิตทางมโนทวารที่เรียกว่า อตีตัคคหณวิถีนั้น จะเกิดดับสลับซับซ้อนกันมากมายหลายร้อยหลายพันวิถี

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [31 พ.ค. 2549 , 08:43:51 น.] ( IP = 203.113.16.250 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 2 ๒. สมูหัคคหณวิถี เป็นมโนทวารวิถีเหมือนกัน วิถีนี้จะรวบรวมรูปารมณ์อันได้แก่คลื่นแสงที่มากระทบกับประสาทตา ที่เกิดขึ้นมาแต่แรกและดับไปแล้ว เป็นการสร้างภาพขึ้นภายในจิตใจ จึงเป็นอดีตอารมณ์แต่ยังจัดว่าเป็นปรมัตถ์อารมณ์อยู่ ผู้ดูยังไม่ทราบว่าเห็นอะไร วิถีนี้มีมากวิถีเช่นเดียวกัน น ท ม ช ช ช ช ช ช ช ต ต = สมูหัคคหณวิถี เมื่อกล่าวถึงสมูหัคคหณวิถี อันเป็นวิถีที่รวบรวมรูปารมณ์ที่เกิด-ดับมาแล้ว บางท่านอาจสงสัยว่า รวบรวมกันอย่างไร ดังนั้น จึงขออธิบายในเรื่องนี้ แต่เมื่อยกเอาเสียงที่ได้ยินขึ้นมาอธิบายเปรียบเทียบก็จะเข้าใจได้ง่ายกว่า เสียงที่พูดออกมาเป็นคำๆ ก็หาใช่ว่าจะกระทบกับจิตที่ประสาทหูพร้อมกันไม่ เช่น พูดว่า "คุณเป็นคนเลวทราม" เสียงก็ย่อมกระทบหูทีละคำๆ คือ คุณ, เป็น, คน, เลว, ทราม เมื่อกระทบแล้ว แต่ละคำก็กลายเป็นอดีตพ้นจากการได้ยินไปทั้งสิ้นทุกคำทั้ง ๕ คำ แต่จิตกลับมาเกิดทางมโนทวารอีก โโยจะจับเอาคำว่า คุณ, เป็น, คน, เลว, ทราม แต่ละคำเอามาตั้งไว้ในใจ เรียกว่า อตีตัคคหณวิถีเหมือนกัน ขณะนี้ก็เป็นปรมัตถอารมณ์และยังไม่ทราบความหมายอะไรเลย หลังจากนี้ก็จะเอาแต่ละคำเหล่านั้นมารวมกัน เรียกว่า สมูหัคคหณวิถี คือ คุณ, เป็น, คน, เลว, ทราม (ถ้าเสียงเป็นคำเดียว สมูหัคคหณวิถีไม่เกิด) แล้วหลังจากนี้จึงจะตีความหมายทำความเข้าใจตามภาษาของชาวโลกอีกทีหนึ่ง โดยเอาอดีตกรรมที่เก็บเอาไว้มาตัดสินร่วมด้วย เช่นทราบคำว่า คุณ, คำว่า เป็น แปลว่ากระไร เป็นต้น วิถีคือการทำงานของจิตที่เกิดขึ้นทางตาก็เหมือนกัน ก็ย่อมจะมีสมูหัคคหณวิถีซึ่งเป็นวิถีที่รวมแต่ละจุดของภาพที่เห็น เหมือนรวมแต่ละคำของเสียงดังกล่าวแล้ว ถ้าท่านผู้ใดมีความเข้าใจเรื่องของรูปารมณ์ คือคลื่นแสงที่สะท้อนจากวัตถุต่างๆ มากระทบกับจิตที่ประสาทตาแล้ว ก็จะเข้าใจในเรื่องของวิถีนี้ได้ดี

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [31 พ.ค. 2549 , 08:44:43 น.] ( IP = 203.113.16.250 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 3 เมื่อเห็นหน้าของคน เราก็พูดกันว่า "เห็น" ในทันใดที่มองดู แต่อย่างไรก็ดี คลื่นของแสงก็หาใช่ว่าจะสะท้อนจากใบหน้ามากระทบกับจิตที่ประสาทตาพร้อมกันในทันทีทันใดหมดทั้งหน้าไม่ เพราะจิตใจจะต้องรับอารมณ์ทีละอารมณ์เท่านั้นในวิถีหนึ่ง รูปคือคลื่นของแสงมากระทบกับจิตที่ประสาทตา จะเกิดดับ ๑ รูป ต่อจิตที่เกิดดับถึง ๑๗ ขณะ นั่นเพียงวิถีเดียวเท่านั้น ความจริงเกิดมากมาย ด้วยเหตุดังนี้เอง รูป คือคลื่นของแสงที่สะท้อนจากใบหน้าคน จึงสะท้อนจากจุดต่างๆ บนใบหน้าแล้วมากระทบกับจิตที่ประสาทตาทีละจุดๆ เช่น จากดวงตา(ทั้งสองข้าง) คิ้ว (ทั้งสองข้าง) จมูก ปาก แก้ม คาง หน้าผาก ผม (โดยย่อเท่านั้น) จิตจะรับอารมณ์ได้ทีละอย่างเท่านั้นเอง จะรับสองอารมณ์พร้อมกันไม่ได้ เช่น รับ "เห็น" พร้อมกันจากจุดตรงปาก และตรงตาด้วยไม่ได้ เป็นต้น ดังนั้น รูปารมณ์ คือคลื่นของแสงที่สะท้อนเข้ากระทบกับจิตที่ประสาทตา จึงเข้าหระทบทีละหนึ่งๆ เป็นจำนวนมาก ทั้งจิตที่เข้ารับการกระทบก็เกิดดับสืบต่อกันไป อารมณ์เหล่านี้ ผู้เห็นยังตัดสินว่าเป็นอะไรไม่ได้ สักแต่ว่า "เห็น" เท่านั้นเอง จึงจัดว่าเป็นปรมัตถอารมณ์ เป็นความจริงแท้แน่นอน เพราะคลื่นของแสง (รูปารมณ์) ก็มีจริงๆ จิตคือธรรมชาติที่รู้อารมณ์ก็มีจริงๆ

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [31 พ.ค. 2549 , 08:45:40 น.] ( IP = 203.113.16.250 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 4 จิตที่เป็นธรรมชาติรู้ ก็หาใช่เป็นคน เป็นสัตว์ เป็นหญิง เป็นชาย หรือเป็นสิ่งของอะไรต่างๆ ไม่ หากแต่เป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติอย่างหนึ่งที่เกิดขึ้นมาจากเหตุเหมือนกัน มีแต่เหตุกับผลเกิดขึ้นมาแล้วก็ดับไปในทันใดเท่านั้นเอง แต่ผู้เห็นกลับหลงผิดคิดเอา สร้างมโนภาพให้เป็นไปต่างๆ แท้ๆ โดยอาศัยอดีตอารมณ์ของตนเข้ามาร่วมด้วย ทั้งนี้ก็เพราะโมหะหรืออวิชชา ซึ่งได้แก่ความโง่ความหลงมาปิดบังอำพรางเอาไว้ ทั้งรูป ทั้งนาม เกิดดับรวดเร็วจนไม่สามารถเข้าไปเห็นความจริงได้ นอกจากผู้เข้าวิปัสสนากรรมฐานได้ญาณปัญญาเท่านั้น ที่ความจริงจะเข้ามาประจักษ์อยู่ต่อหน้า ในการเห็นรูปนั้น เมื่ออตีตัคคหณวิถี ซึ่งเป็นวิถีในอดีตที่จิตจับอารมณ์จากทางตาเอามาปรากฏที่ใจ อันเป้นวิถีที่ ๑ ที่เกิดดับสลับซับซ้อนมากมายทางมโนทวารแล้ว ก็เกิดวิถีต่อไป วิถีที่ ๒ ก็ได้แก่ สมูหัคคหณวิถี ซึ่งเป็นวิถีรวบรวมอารมณ์ อันได้แก่คลื่นแสงที่สะท้อนจากใบหน้าของคนทุกๆ จุดมารวมกัน ถ้าไม่มีวิถีนี้ ถ้าจิตไม่รวบรวมทุกๆ จุดของใบหน้าเอาไว้แล้ว ความรู้อารมณ์ว่าเป็นบัญญัติ คือเห็นเป็นคน เป็นสัตว์ เป็นสิ่งของ ก็จะเกิดขึ้นมาไม่ได้ เฉพาะในที่นี้ คือ เห็นเป็นใบหน้าของคน แต่อย่างไรก็ดี สมูหัคคหณวิถีดังกล่าว อารมณ์ก็ยังเป็นปรมัตถ์อยู่ ถ้าจะว่าไป ก็เหมือนกับจิตจับเสียงแต่ละเสียงแล้วเอามารวมกัน เพื่อจะได้ทราบความหมายนั่นเอง

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [31 พ.ค. 2549 , 08:46:12 น.] ( IP = 203.113.16.250 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 5 ๓. อัตถัคคหณวิถี เป็นวิถีทีรู้เนื้อความ เป็นการงานของจิตที่เกิดขึ้นทางมโนทวาร วิถีนี้มีหน้าที่รับอารมณ์ ซึ่งเป็นรูปร่างสัณฐาน สีสันวรรณะที่สมูหัคคหณวิถีรวบรวมให้แล้ว เกิดขึ้นมากวิถีเช่นเดียวกัน วิถีนี้ เป็นวิถีที่รู้ความหมายในอัตถบัญญัติ คือรู้เนื้อความ ตามที่จักขุวิญญาณ “เห็น” ได้ผ่านมา อารมณ์นี้จึงพ้นจากปรมัตถ์ แต่เป็นบัญญัติอารมณ์ และเมื่อเป็นบัญญัติอารมณ์แล้ว ตทาลัมพณจิต ๒ (ตัวสุดท้าย) ย่อมเกิดขึ้นไม่ได้ วิถีนั้นดังนี้ คือ น ท ม ช ช ช ช ช ช ช = อัตถัคคหณวิถี

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [31 พ.ค. 2549 , 08:46:52 น.] ( IP = 203.113.16.250 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 6 ๔. นามัคคหณวิถี เป็นวิถีที่รู้ตามโวหารของชาวโลก เป็นวิถีทางมโนทวารเหมือนกัน วิถีนี้จะรู้จักชื่อ รู้จักความตามที่ชาวโลกเข้าใจกัน หรือรู้ตามที่ชาวโลกเขาเรียกขานกัน มีอารมณ์เป็นบัญญัติ เกิดมากมายหลายรอบเหมือนกัน และตทาลัมพณจิต ๒ ไม่เกิดขึ้น วิถีเป็นดังนี้ น ท ม ช ช ช ช ช ช ช = นามัคคหณวิถี การงานเกิดขึ้นเป็นขั้น ๆ ดังกล่าวแล้วมากมายโดยรวดเร็วอย่างเหลือเกิน จนผู้รู้สึก “เห็น” จับไม่ทัน และหลังจากนี้แล้ว จึงจะเกิดโลภะ โทสะ โมหะ หรืออโลภะ อโทสะ และอโมหะต่อไป การงานของรูป และของนามตามอารมณ์ต่าง ๆ คือ ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ ตลอดจนถึงการงานที่แสดงออกมาต่าง ๆ ของผู้อื่น เช่น การกวักมือ การสั่นหน้า เป็นต้น รูปนามทำงานกันโดยพิสดารอย่างไร มีอยู่ในพระอภิธรรมปิฎกทั้งนั้นแม้การงานที่เกิดขึ้นในขณะที่กำลังหลับ กำลังฝัน ก็มีคำอธิบายมากมาย ตลอดจนการงานของรูปธรรมของทารก เริ่มแรกตั้งแต่อยู่ในครรภ์ของมารดา หรือของผู้ที่กำลังตาย กำลังเกิดขึ้นมาในภพภูมิใหม่ ไปจนถึงการงานของผู้ที่ทำสมาธิ และวิปัสสนา ได้ฌานและได้ปัญญาขั้นสูงสุด ก็ตาม อารมณ์ที่ปรากฏทางตาและทางหู คือ คลื่นแสง และคลื่นเสียงนั้นผู้ที่ได้ศึกษาโดยละเอียดก็จะทราบว่าการทำงานผิดกันบ้างเล็กน้อย เพราะตทนุวัตติกมโนทวารวิถี อันมีเสียง คือสัททารมณ์ เข้ามาเป็นอารมณ์แล้ว นามัคคหณวิถีย่อมจะเกิดก่อน อัตถัคคหณวิถีจะเกิดตามหลัง ทั้งนี้เพราะว่า เสียงที่พูดออกมาเป็นถ้อยคำนั้นการงานของจิตทางมโนทวารวิถีย่อมรู้ชื่อของอารมณ์นั้น ๆ ก่อนจะรู้ความหมายของอารมณ์เช่นเมื่อได้ยินคำว่า “ปากกา” ก็ย่อจะรู้จักชื่อที่เคยเรียกเคยได้ยินมาแล้วจึงได้รู้ว่าปากกานั้นหมายถึงอะไร แต่ถ้าเสียงนั้นเป็นคำพูดพยางค์เดียว สมูหัคคหณวิถีย่อมจะไม่เกิด เพราะไม่ต้องรวบรวมเสียงแต่ละเสียงเอาไว้ และบางคำก็มีความสมบูรณ์อยู่ในตัวเอง เช่นพูดคำว่าไก่ คน ลิง เป็นต้น อย่างไรก็ดี ถ้าคำพูดเหล่านั้นฟังไม่ออก เช่นเป็นภาษาต่างประเทศ หรือเสียงของสัตว์ อัตถัคคหณวิถีก็จะไม่เกิด คงจะมีแต่อตีตัคคหณวิถี สมูหัคคหณวิถี นามัคคหณวิถี เท่านั้น โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [31 พ.ค. 2549 , 08:47:33 น.] ( IP = 203.113.16.250 : : 203.113.67.36 )

สลักธรรม 7 การทำงานของจิตแม้จะสลับซับซ้อน แต่จิตก็ทำงานอย่างมีระเบียบ และรักษากฏเกณฑ์เสมอ ดูอย่างตทาลัมพณจิต พอขึ้นอัตถัคคหณวิถี ซึ่งอารมณ์ขณะนั้นเป็นบัญญัติแล้ว ก็ไม่เกิดขึ้นมารับอารมณ์จากชวนะ ต้องขอขอบคุณบุญกุศลที่ให้เกิดมารู้จักพระพุทธศาสนา และได้มีโอกาสเรียนรู้เรื่องอันน่าอัศจรรย์เช่นนี้ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์บุญมีเป็นอย่างสูงค่ะ และต้องขอกราบขอบพระคุณพี่เณรด้วยค่ะ ที่นำเรื่องที่ดีมีประโยชน์ ควรแก่การศึกษาให้เข้าใจมาเป็นธรรมทานค่ะ

โดย พี่ดา [31 พ.ค. 2549 , 09:14:56 น.] ( IP = 124.121.173.189 : : )

สลักธรรม 8 กราบขอบพระคุณพี่เณรมากนะคะที่นำประโยชน์มาฝาก และมีภาพประกอบที่น่าสนใจร่วมด้วย สิ่งที่ท่านอาจารย์ได้เขียนไว้มีคุณค่าอย่างมากมาย และมิน่าล่ะคะเวลาฟังฝรั่งพูดมีอัตถัคคหณวิถีตอน is am are he she it แต่ตอนคำอื่นๆ วิถีนี้หายไปเลย

โดย น้องอุ๊ [31 พ.ค. 2549 , 19:53:57 น.] ( IP = 221.128.116.15 : : )

สลักธรรม 9 กราบขอบพระคุณอาจารย์ค่ะ การศึกษาพระอภิธรรม ช่วยให้เรามีความรู้อย่างลึกซึ้งที่เกี่ยวกับความจริงของชีวิต ว่ามีการงานอยางไร

โดย เซิ่น [31 พ.ค. 2549 , 22:25:42 น.] ( IP = 58.8.48.254 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด