ความหมายของ “สรณ”

---

ความหมายของ “สรณ”         คำว่า “สรณะ” ที่เป็นคำไทยนั้นมีสองความหมาย คือ “ที่พึ่ง” กับ “ที่ระลึก”         แต่คำว่า “สรณ” ที่เป็นคำบาลีนั้น มีสามความหมาย ดังนี้คือ สรณ ๑         ความหมายนี้ ตรงกับคำสันสกฤตว่า “ศรณ” (๑), (๒), (๕)         THE PALI TEXT SOCIETY’S PALI-ENGLISH DICTIONARY         แปล “สรณ” ในความหมายที่ ๑ ไว้ว่า         Shelter(ที่กำบัง), house(บ้าน); refuge(ที่ปลอดภัย), protection(ความอารักขา) (๔)

โดย แววตะวัน [10 ส.ค. 2549 , 00:47:03 น.] ( IP = 203.151.140.116 : : 203.113.36.8 )

สลักธรรม 1 สรณ ๒         ความหมายนี้ ตรงกับคำสันสกฤตว่า         “ศรณ” เช่นกัน (๑), (๒)         THE PALI TEXT SOCIETY’S PALI-ENGLISH DICTIONARY         แปล “สรณ” ในความหมายที่ ๒ ไว้ว่า         concomitant with war(การเข้าร่วมสงคราม)(๖)         ความหมายนี้เกิดจากการรวมกันของอักษร “ส” กับคำว่า “รณ” (๗)         อักษร “ส” ในที่นี้เป็นอุปสรรค (คือคำที่เติมข้างหน้าคำอื่นเพื่อให้มีความหมายแปลกออกไปจากเดิม) มีความหมายว่า ประกอบด้วย, มี. เหมือนกับ(๓)         ส่วนคำว่า “รณ”         ถ้าเป็นคำนามแปลว่า สงคราม         ถ้าเป็นคำกริยาแปลว่า รบ, รบศึก         คำที่เราคุ้นเคยคือ “รณรงค์” แปลว่า การรบ สนามรบ

โดย แววตะวัน [10 ส.ค. 2549 , 00:48:16 น.] ( IP = 203.151.140.116 : : 203.113.36.8 )

สลักธรรม 2         เมื่อเอาอักษร “ส” มารวมกับ คำว่า         “รณ”         ก็จะได้ความหมายว่า “ประกอบด้วยการรบ, มีการรบ, เหมือนกับการรบ, ประกอบด้วยสงคราม, มีสงคราม, เหมือนกับสงคราม”         ศัตรูในสงครามที่จะต้องฆ่าทิ้งนี้ น่าจะเป็นอุปมาของภัยที่จะมาทำร้ายเรา         การแปล “สรณ” ว่า “การเข้าร่วมสงคราม” นี้ น่าจะมีความหมายลึกลงไปว่า “การเข้าร่วมกำจัดภัยให้สิ้นไป” หรือ “การเข้าร่วมกำจัดทุกข์ให้หมดไป”         ( ทุกข์เป็นภัยใหญ่ของสัตว์โลก - จากพระไตรปิฎกเล่ม ๒๕ ข้อ [๔๒๕])

โดย แววตะวัน [10 ส.ค. 2549 , 00:49:09 น.] ( IP = 203.151.140.116 : : 203.113.36.8 )

สลักธรรม 3         ในหนังสือ บาลี-สยาม อภิธาน ของ นาคะประทีปแปล “สรณ” ว่า         “การฆ่าฟัน” (slaughter)         คำแปลนี้น่าจะมีความหมายลึกลงไปว่า “ที่ยังทุกข์ให้พินาศไป” (๑๐) สรณ ๓         ความหมายนี้ ตรงกับคำสันสกฤตว่า         “สฺมรณ” , (๑) “สฺมฺฤ” (๙)         THE PALI TEXT SOCIETY’S PALI-ENGLISH DICTIONARY         แปล “สรณ” ในความหมายที่ ๓ ไว้ว่า         Remembrance (ความระลึกถึง) (๘)         กล่าวโดยรวมแล้ว “สรณ” นั้นแปลว่า “ที่พึ่ง ที่ระลึก ที่กำจัด” (อนัตถะ(ความเสียประโยชน์) อบายทุกข์ทุกอย่าง (และ) สังสารทุกข์ทั้งมวล) (๑๑)

โดย แววตะวัน [10 ส.ค. 2549 , 00:50:11 น.] ( IP = 203.151.140.119 : : 203.113.36.8 )

สลักธรรม 4 ข้อสังเกตุ ๑. มีคำบาลีที่น่าสนใจคำหนึ่ง คือคำว่า“สาโร”         “สาโร” แปลว่า “แก่นสาร, อันบุคคลพึงระลึก” (๑) ๒. คำบาลีที่มีความหมายในทำนองระลึกมี สติ (ความระลึก), สรติ (ระลึก), สริตฺวา (ระลึกแล้ว), สรณํ (ที่ระลึก), สาโร (อันบุคคลควรระลึก), สาเรติ (ให้ระลึก), สาราณิโย (อันบุคคลพึงระลึก), สารถิ (บุคคลผู้ยัง(ม้า)ให้ระลึก) (๑)         สรณะนั้นยังมีความหมายที่ ๔ คือ พระรัตนตรัย         สรณะนั้น นอกจากมีความหมายว่า ที่พึ่ง ที่ระลึก ที่กำจัดทุกข์ภัยแล้ว ยังมีความหมายว่าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ด้วย

โดย แววตะวัน [10 ส.ค. 2549 , 00:51:13 น.] ( IP = 203.151.140.116 : : 203.113.36.8 )

สลักธรรม 5         อรรถกถาอธิบายไว้ว่า         คุณชาติใดระลึก เบียดเบียน กำจัด เหตุนั้นคุณชาตินั้นจึงชื่อว่า สรณะ.         ชื่อว่าพุทธะ ด้วยอรรถว่ากำจัดภัยของสัตว์ทั้งหลาย เหตุให้ดำเนินไปในสิ่งที่เป็นประโยชน์ และให้หันกลับจากสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์.         ชื่อว่าธรรม ด้วยอรรถว่า กำจัดภัยของสัตว์ทั้งหลาย เหตุให้ข้ามกันดารคือภพได้ และให้ความแช่มชื่น.         ชื่อว่าสงฆ์ ด้วยอรรถว่า กำจัดภัยของสัตว์ทั้งหลาย เหตุทำสิ่งที่ทำแม้น้อยให้ได้ผลไพบูลย์.         เพราะฉะนั้น พระรัตนตรัยจึงชื่อว่าเป็นสรณะโดยปริยายนี้.         สรณะนั้นคืออะไร         คือพระรัตนตรัย         ก็พระรัตนตรัยนั้นท่านกล่าวว่าสรณะ         เพราะตัด เบียดเบียน กำจัด         ภัย ความหวาดกลัว ทุกข์ ทุคติ ความเศร้าหมอง         ด้วยสรณคมน์นั้นนั่นแหละ         ของเหล่าผู้ถึงสรณะ (อรรถกถาเล่ม ๑๑หน้า ๔๘๓, และเล่ม ๗๓ หน้า ๒๘๗)

โดย แววตะวัน [10 ส.ค. 2549 , 00:52:18 น.] ( IP = 203.151.140.116 : : 203.113.36.8 )

สลักธรรม 6 หมายเหตุ         ในปทานุกรม บาลี ไทย อังกฤษ สันสกฤต ฉบับพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ ให้หมายของคำว่า “สรณํ” ว่า สรณํ         ที่ระลึก ; เครื่องระลีก สํ. สฺมรณ. สรณํ         นิพพาน ; เรือน ; ฆ่าฟัน ; เป็นไปในอรรถคือ ๑. วธ (การฆ่า, การกำจัด) ๒. เคห ( ที่อยู่อาศัย ) ๓. รกฺขิต ( วัตถุอันบุคคลรักษา, ผู้รักษาก็ว่า ) ๔. รกฺขน ( การรักษา ) ; ที่พึ่ง, รักษา, เบียฬเสีย ; สิ่งอันจะรักษา สํ. ศรณ.

โดย แววตะวัน [10 ส.ค. 2549 , 00:53:11 น.] ( IP = 203.151.140.116 : : 203.113.36.8 )

สลักธรรม 7 เชิงอรรถ (๑). ปทานุกรม บาลี ไทย อังกฤษ สันสกฤต ฉบับพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ (๒). หนังสือ บาลี-สยาม อภิธาน ของ นาคะประทีป (๓.) ส [เหมือนกับ สํ ํ] อุปสรรคที่ใช้เป็นส่วนนำหน้าสมาสใน ความหมายของ "กับ", ประกอบด้วย, มี, เหมือนกับ; อุ. สเทวก กับเทวดา วิ.1/8; สธมฺมิก มีศรัทธาด้วยกัน ที.2/273; สชาติ มีชาติเหมือนกับ ชา.2/108. มักตรงข้ามกับ อ- และ อุปสรรคที่เป็นคำปฏิเสธอื่นๆ (เช่น นิร ํ). บางครั้งเกือบจะ เกินความจำเป็น (เช่น ส-อนฺตร). - เกี่ยวกับการรวมกัน เราเพียงกล่างถึงแต่เพียงบางคำที่อักษรแรกที่ออกเสียงของส่วนที่ สองของคำที่มิได้ถูกย่นย่อลง. อุ. อื่นๆ ดูที่หัวข้อนั้นๆ ตาม ลำดับตัวอักษร. อุ. ส-อนฺตร ภายใน ธ.อ.3/788 (แทน สนฺตร ธ.315); ส-อินฺท พร้อมทั้งพระอินทร์ ที.2/261,274; องฺ. 5/325; - ํอุตฺตร มีสิ่งนอกเหนือ, ด้อยกว่า (ตรงข้าม อน ํ) ที.1/80; 2/229 = ม.1/59; ธ.ส.1292,1596; ธ.ส.อ. 50; - ํ ํอุตฺตรจฺฉท (และ ํฉทน) พรมกับที่กั้นบังแดดข้างบน ที.1/7 ... ; 2/187 ( ํ ํอว); องฺ.1/181; วิ.1/192; ืที.อ. 1/87; - ํ ํอุทก มีทั้งน้ำ, เปียก วิ.1/46; - ํ ํอุทริย ร่วม ท้องเดียวกัน, พี่น้องกัน ชา.4/417, เทียบ โสทริย; - ํ ํอุทฺเทส พร้อมทั้งคำอธิบาย อิติ.99; วิ.ม.423 (นาม-โคตฺต-วเสน ส -อุทฺเทส; วณฺณาทิวเสน สาการ); - ํ ํอุปนิส พร้อมทั้งเหตุ, เกี่ยวข้องกันด้วยเหตุ สํ.2/30; - ํ ํอุปวชฺช มีผู้ช่วยเหลือ ม. 3/266; - ํ ํอุปาทาน แสดงถึงอุปาทาน ม.2/265; - ํ ํอุปาทิเสส ยังมีอุปาทิเหลืออยู่ (ดับกิเลสยังมีเบญจขันธ์เหลืออยู่) สุตฺ.นิ. 354; อิติ.38; เน.ป.92. ตรงข้าม อนุปาทิเสส; - ํอุมฺมิ มี เสียงคลื่น อิติ.57,114. - หมายเหตุ. ส2 และ ส3 แตก ต่างออกไปจาก ส ตัวเดียวกัน ซึ่งเดิมเป็นสรรพ. แสดง เอกลักษณ์และความสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด. ดูศัพท์ที่ สํ ํ. จากเรียนพระไตรปิฎก http://www.learntripitaka.com./

โดย แววตะวัน [10 ส.ค. 2549 , 00:55:24 น.] ( IP = 203.151.140.116 : : 203.113.36.8 )

สลักธรรม 8 (๔.) Saranฺa1 (nt.) [cp. Vedic saranฺa protection, shelter, house, śarman id.; śālā hall; to Idj. *kel to hide, as in Lat. celo, Gr. kalu/ptw to conceal, Oir. celim, Ohg. Ags. helan, Goth. huljan to envelop; Ohg. hella=E. hell; also E. hall, and others] shelter, house Sn 591; refuge, protection D iii.187; Sn 503; J ii.28; DA i.229; especially the three refuges -- the Buddha, the Dhamma, and the Brotherhood -- A i.56; D i.145; J i.28; usually combined with verbs like upeti Vv 532; Sn 31; gacchati D i.116; A iii.242; Vin i.4; Dh 190; Sn p. 15, 25; It 63; or yāti Sn 179; Dh 188; asaraṇa, asaraṇībhūta without help and refuge Miln 148. See leṇa 2. -- āgamana=˚gamana D i.146; SnA 42, 157. -- gamana (nt.) taking refuge in the three Saraṇas Vin iii.24; S iv.270. (๕) สรณ1 (นปุํ.) [เทียบ เวท. ศรณ เครื่องป้องกัน, ที่พึ่ง, บ้าน, ศรฺมนฺ เหมืนกัน; ศาลา ศาลา, ห้องประชุม; แห่ง Idj. *kel ๋ซ่อน, เช่นใน Lat.celo, Gr....ปกปิด, Oir. celim, Ohg. Ags. helan, Goth. huljan หุ้มห่อ; Ohg. hella = E. hell หรือ hall ก็ได้ และอื่น ๆ ] ที่กำบัง, บ้าน สุตฺ. นิ.591; ที่พึ่ง, สรณะ ที.3/187; สุตฺ.นิ.503; ชา.2/28; ที. อ.1/229; โดยเฉพาะอย่างย่ิง สรณะ 3 - พระพุทธ, พระ- ธรรม, และพระสงฆ์ - องฺ.1/56; ที.1/145; ชา.1/28; ตามปกติรวมกับ กริยา เหมือน อุเปติ วิมาน.53 2; สุตฺ.นิ.31; คจฺฉติ ที.1/116; องฺ.3/242; วิ.1/4; ธ.190; สุตฺ.นิ.น.15, 25; อิติ.63; หรือ ยาติ สุตฺ.นิ.179; ธ.188; อสรณ, อสรณีภูต ปราศจากการช่วนเหลือและที่พึ่ง มิลินฺ.148. ดู เลณ 2. - อาคมน = ํคมน ที.1/146; สุตฺ.นิ.อ.42,157. - คมน (นปุํ.) การถือสรณะ 3 เป็นที่พึ่ง วิ.3/24; สํ.4/270. (๖) Saranฺa 2 (adj.) [sa+raṇa] concomitant with war Dhs 1294; DhsA 50. (๗) สรณ2 (คุณ.) [ส+รณ] มาหรืออยู่พร้อมกันกับสงคราม ธ.ส.1294; ธ.ส.อ.50

โดย แววตะวัน [10 ส.ค. 2549 , 00:57:07 น.] ( IP = 203.151.140.116 : : 203.113.36.8 )

สลักธรรม 9 (๘) Saranฺa 3 [fr. smṛ; i. e. sarati2] (nt.) remembrance; -- tā (f.) remembering Dhs 14, 23; Pug 21, 25. (๙) สรณ3 [จาก สฺมฺฤ; คือ สรติ2] (นปุํ.) การระลึกถึง; - ตา (อิต.) การรำลึกถึง ธ.ส.14,23; ปุ.21,25. จากเรียนพระไตรปิฎก http://www.learntripitaka.com./ (๑๐) บทว่า สรณํ ที่พึ่ง คือที่ยังทุกข์ให้พินาศไป. (จากอรรถกถาเล่ม 66 หน้า 513 ) (๑๑) สิ่งที่ชื่อว่า เป็นสรณะ เพราะเบียดเบียนทุกข์ภัยเป็นต้น อธิบายว่า เบียดเบียนคือพินาศ ได้แก่ กำจัดอนัตถะ(ความเสียประโยชน์) อบายทุกข์ทุกอย่าง (และ) สังสารทุกข์ทั้งมวลได้. (อรรถกถาเล่ม ๔๕ หน้า ๔๓๕)

โดย แววตะวัน [10 ส.ค. 2549 , 00:58:44 น.] ( IP = 203.151.140.116 : : 203.113.36.8 )

สลักธรรม 10 ได้ทราบความหมายของคำว่า สรณ ในแง่มุมอื่นที่ไม่ทราบมาก่อน ขอบพระคุณมากค่ะคุณแววตะวันที่นำความรู้มาให้

โดย น้องกิ๊ฟ [10 ส.ค. 2549 , 10:40:30 น.] ( IP = 203.172.117.118 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด