ลานกวีธรรม
[ ลานถาม-ตอบปัญหาธรรมะ ] [ สลักจิต - สลักธรรม ] [ คีตธรรมออนไลน์ ]

เครื่องหมายคณิตศาสตร์ประกาศถึงปัญญา

---

เครื่องหมายคณิตศาสตร์ประกาศถึงปัญญา ๑ พระครูศรีโชติญาณ (พระมหาแสวง โชติปาโล) ได้กล่าวไว้ ในหนังสือสังคหบาลีแปล ๙ ปริจเฉท ฉบับเบญจนิกายมูลนิธิ พิมพ์งานเปิดโรงเรียนพระปริยัติธรรมประจำปี วัดศรีประวัติ ต.ปลายบาง อ.บางกรวย จ.นนทบุรี วันอาทิตย์ที่ ๓ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๕ ความตอนหนึ่งว่า “ความจริงการเรียนอภิธัมมัตถสังคหบาลี ไม่จำเป็นต้องท่องแบบนกแก้วนกขุนทองดอก ..” แม้ว่า ข้าพเจ้าจะเริ่มเรียนพระอภิธรรมที่มูลนิธิอภิธรรมมูลนิธิมาไม่นานนัก แต่ด้วยการเรียนการสอนที่ใช้เครื่องหมายคณิตศาสตร์เช่นบวก ลบ เป็นต้น ตามหลักที่พระครูศรีโชติญาณ ท่านได้ให้ความเมตตามาอบรมสั่งสอนให้แก่ศิษย์ที่มูลนิธิฯ มาใช้ประกอบการสอนเรื่องจิต ทำให้ข้าพเจ้าซึ่งไม่เคยรู้จักคำว่าจิตมาก่อนเลยในชีวิต สามารถเข้าใจและจดจำได้ง่ายโดยไม่ต้องท่องเป็นนกแก้วนกขุนทองเหมือนดังที่พระครูศรีโชติญาณท่านได้เคยกล่าวไว้ และด้วยวันนี้ ๑๖ มกราคม เป็น “วันครู” จึงขอก้มกราบบูชาครู ด้วยการนำความรู้ความเข้าใจในเรื่องเครื่องหมายจิตนี้มาถ่ายทอดเป็นวิทยาทาน เพื่อให้เกิดประโยชน์แก่ผู้ที่ เริ่มศึกษาพระอภิธรรม ตามความรู้ความสามารถที่ข้าพเจ้าพึงมี หากผิดพลาดประการใดขอให้ท่านอาจารย์ทั้งหลายโปรดช่วยชี้แนะด้วยค่ะ ขออำนาจของกุศลวิทยาทานในครั้งนี้ จงช่วยอำนวยวิบากสมบัติแด่พระครูศรีโชติญาณ (พระมหาแสวง โชติปาโล) ผู้ซึ่งนำเอาวิธีการเรียนแบบใหม่นี้มาอบรมสั่งสอนศิษย์ทั้งหลายที่มูลนิธิอภิธรรมมูลนิธิด้วยเทอญ.

โดย ภญ.ธัญนันทน์ เลิศหิรัญวงศ์ [23 ม.ค. 2546 , 10:46:15 น.] ( IP = 158.108.12.80 : : )

[ 1 ][ 2 ][ 3 ] [ 4 ] [ 5 ][ 6 ]

สลักธรรม 31 เครื่องหมายคณิตศาสตร์ประกาศถึงปัญญา ๖ หวังว่าคงมีภาพผังจิตอยู่ในใจแล้วนะคะ ภาพของผังจิตบอกอะไรได้บ้าง . .เวทนา .จำนวนจิต .สัมปยุต .สังขาร เมื่อแม่นแล้ว คราวนี้เราก็สามารถทราบชื่อจิต (ในกามาวจรจิต)แต่ละดวงได้โดยไม่ต้องท่องเลยค่ะ เก็บสมองไว้ท่องอย่างอื่นที่จำเป็นต้องจำนะคะ

โดย ภญ.ธัญนันทน์ เลิศหิรัญวงศ์ [23 ม.ค. 2546 , 11:52:00 น.] ( IP = 158.108.12.80 : : )

สลักธรรม 32 มาพิจารณาจากชื่อของจิตที่เป็นภาษาบาลีก่อน ตัวอย่างเช่น.. โลภมูลจิตดวงที่ ๑ ชื่อว่า โสมนสฺสสหคตํ ทิฐิคตสมฺปยุตตํ อสงฺขาริกํ จะสังเกตเห็นว่าชื่อของจิตนั้นประกอบด้วย ๓ ส่วน คือ เวทนา ----สัมปยุต----สังขาร ทีนี้เราทราบแล้วใช่ไหมค่ะว่า สิ่งเหล่านี้ ผังจิตนั้นบอกเราไว้หมดแล้ว

โดย ภญ.ธัญนันทน์ เลิศหิรัญวงศ์ [23 ม.ค. 2546 , 11:54:15 น.] ( IP = 158.108.12.80 : : )

สลักธรรม 33 มาพิจารณาดู อกุศลจิต ๑๒ อีกครั้ง จากภาพจิตจะเห็นว่า โลภมูลจิตดวงที่ ๑ ประกอบด้วย โสมนัสเวทนา ทิฏฐิคตสัมปยุต อสังขาริก และชื่อจิตประกอบด้วย ๓ ส่วน คือ เวทนา ----สัมปยุต----สังขาร ดังนั้นสามารถบอกชื่อของ โลภมูลจิตดวงที่ ๑ ได้ว่า โสมนสฺสสหคตํ ทิฐิคตสมฺปยุตตํ อสงฺขาริกํ จิตที่เกิดขึ้นพร้อมความยินดี ประกอบด้วยความเห็นผิด โดยไม่มีการชักชวน แม้จิตดวงอื่นก็สังเกตทำนองเดียวกัน .. โลภมูลจิต ดวงที่ ๒ โสมนสฺสสหคตํ ทิฐิคตสมฺปยุตตํ สสงฺขาริกํ จิตที่เกิดพร้อมความยินดี ประกอบด้วยความเห็นผิด โดยมีการชักชวน โลภมูลจิต ดวงที่ ๓ โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตตํ อสงฺขาริกํ จิตที่เกิดพร้อมความยินดี ไม่ประกอบไปด้วยความเห็นผิด โดยไม่มีการชักชวน โลภมูลจิต ดวงที่ ๔ โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตตํ สสงฺขาริกํ จิตที่เกิดพร้อมความยินดี ไม่ประกอบด้วยความเห็นผิด โดยมีการชักชวน โลภมูลจิต ดวงที่ ๕ อุเปกฺขาสหคตํ ทิฐิคตสมฺปยุตตํ อสงฺขาริกํ จิตที่เกิดพร้อมด้วยความเฉยๆ ประกอบด้วยความเห็นผิด โดยไม่มีการชักชวน โลภมูลจิต ดวงที่ ๖ อุเปกฺขาสหคตํ ทิฐิคตสมฺปยุตตํ สสงฺขาริกํ จิตที่เกิดพร้อมด้วยความเฉยๆ ประกอบด้วยความเห็นผิด โดยมีการชักชวน โลภมูลจิต ดวงที่ ๗ อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปยุตตํ อสงฺขาริกํ จิตที่เกิดพร้อมด้วยความเฉยๆ ไม่ประกอบด้วยความเห็นผิด โดยไม่มีการชักชวน โลภมูลจิต ดวงที่ ๘ อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตตํ สสงฺขาริกํ จิตที่เกิดพร้อมด้วยความเฉยๆ ไม่ประกอบด้วยความเห็นผิด โดยมีการชักชวน

โดย ภญ.ธัญนันทน์ เลิศหิรัญวงศ์ [23 ม.ค. 2546 , 11:59:23 น.] ( IP = 158.108.12.80 : : )

สลักธรรม 34 โทสมูลจิต ดวงที่ ๑ โทมนสฺสสหคตํ ปฏิฆสมฺปยุตตํ อสงฺขาริกํ จิตที่เกิดพร้อมด้วยความเสียใจ ประกอบด้วยความโกรธ โดยไม่มีการชักชวน โทสมูลจิต ดวงที่ ๒ โทมนสฺสสหคตํ ปฏิฆสมฺปยุตตํ สสงฺขาริกํ จิตที่เกิดพร้อมด้วยความเสียใจ ประกอบด้วยความโกรธ โดยมีการชักชวน โมหมูลจิต ดวงที่ ๑ อุเปกฺขาสหคตํ วิจิกิจฺฉาสมฺปยุตตํ จิตที่เกิดพร้อมด้วยความเฉยๆ ประกอบด้วยความสงสัย โมหมูลจิต ดวงที่ ๒ อุเปกฺขาสหคตํ อุทฺธจฺจสมฺปยุตตํ จิตที่เกิดพร้อมด้วยความเฉยๆ ประกอบด้วยความฟุ้งซ่าน จำไว้นะคะว่า เราโง่เอง ไม่มีใครชวนให้โง่ได้ โมหมูลจิต คือความไม่รู้ ความโง่ ความหลง จึงมีแต่อสังขาริก ไม่มีสสังขาริก จึงไม่จำเป็นต้องระบุไว้ในชื่อของจิตค่ะ ลองไปฝึกอ่านชื่อจิตดูนะคะ โดยใช้ข้อสังเกตทำนองเดียวกัน (ยังมีต่อ)

โดย ภญ.ธัญนันทน์ เลิศหิรัญวงศ์ [23 ม.ค. 2546 , 12:02:55 น.] ( IP = 158.108.12.80 : : )

สลักธรรม 35 เครื่องหมายคณิตศาสตร์ประกาศถึงปัญญา ๗ ความเดิมในตอนที่ ๖ นั้น เราเรียนรู้ข้อสังเกตในการเรียกชื่อจิตในกามาวจรจิตแล้วว่า ชื่อของจิตส่วนใหญ่ประกอบด้วยธรรม ๓ ส่วน คือ เวทนา ----สัมปยุต----สังขาร ซึ่งจะเห็นว่าในกลุ่มของอกุศลจิต ๑๒ และกามาวจรโสภณจิต ๒๔ จะมีการเรียกชื่อจิตไปในทำนองเดียวกันนี้ เช่น โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตตํ อสงฺขาริกํ .(โลภมูลจิต ดวงที่ ๑) โสมนสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตตํ อสงฺขาริกํ .(มหากุศลจิต ดวงที่ ๑) แต่ในอเหตุกจิต ๑๘ จะมีแตกต่างเล็กน้อย (นอกจากไม่มีสัมปยุตตธรรม ยังสงเคราะห์อยู่ในอสังขาริกทั้งหมด) ในอเหตุกจิต ๑๘ จะแบ่งเป็น อกุศลวิปากจิต ๗ อเหตุกกุศลวิปากจิต ๘ อเหตุกกิริยาจิต ๓

โดย ภญ.ธัญนันทน์ เลิศหิรัญวงศ์ [23 ม.ค. 2546 , 12:05:46 น.] ( IP = 158.108.12.80 : : )

สลักธรรม 36 มาพิจารณาชื่อของจิตในกลุ่มนี้นะคะ อกุศลวิปากจิต ๗ ดวงที่ ๑. อุเปกฺขาสหคตํ อกุสลวิปากํ จกฺขุวิญญาณํ จิตที่อาศัยจักขุวัตถุ เกิดพร้อมกับความเฉยๆ เป็นผลของอกุศลกรรมได้เห็นรูปารมณ์ที่ไม่ดี ดวงที่ ๒. อุเปกฺขาสหคตํ อกุสลวิปากํ โสตวิญญาณํ ดวงที่ ๓. อุเปกฺขาสหคตํ อกุสลวิปากํ ฆานวิญญาณํ ดวงที่ ๔. อุเปกฺขาสหคตํ อกุสลวิปากํ ชิวหาวิญญาณํ ดวงที่ ๕. ทุกขสหคตํ อกุสลวิปากํ กายวิญญาณํ ดวงที่ ๖. อุเปกฺขาสหคตํ อกุสลวิปากํ สมฺปฏิจฉนจิตฺตํ จิตที่เกิดขึ้นพร้อมกับความเฉยๆ เป็นผลของอกุศลกรรม ทำหน้าที่รับอารมณ์ทั้ง ๕ ที่ไม่ดี ดวงที่ ๗. อุเปกฺขาสหคตํ อกุสลวิปากํ สนตีรณจิตฺตํ จิตที่เกิดขึ้นพร้อมกับความเฉยๆ เป็นผลของอกุศลกรรม ทำหน้าที่พิจารณาอารมณ์ทั้ง ๕ ที่ไม่ดี .

โดย ภญ.ธัญนันทน์ เลิศหิรัญวงศ์ [23 ม.ค. 2546 , 12:08:24 น.] ( IP = 158.108.12.80 : : )

สลักธรรม 37 อเหตุกกุศลวิปากจิต ๘ ก็เหมือนกัน เพียงแต่เปลี่ยนจาก อกุสลวิปากํ เป็น กุสลวิปากํ เช่น ดวงที่ ๑. อุเปกฺขาสหคตํ กุสลวิปากํ จกฺขุวิญญาณํ แต่ในดวงที่ ๕ และดวงที่ ๘ อย่าลืมดูที่เวทนานะคะ ว่าควรจะเป็นอะไร ดวงที่ ๕. สุขสหคตํ กุสลวิปากํ กายวิญญาณํ ดวงที่ ๘. โสมมนสฺสสหคตํ กุสลวิปากํ สนตีรณจิตฺตํ

โดย ภญ.ธัญนันทน์ เลิศหิรัญวงศ์ [23 ม.ค. 2546 , 12:10:47 น.] ( IP = 158.108.12.80 : : )

สลักธรรม 38 อเหตุกกิริยาจิต ๓ (- - +) ดวงที่ ๑. อุเปกฺขาสหคตํ ปญฺจทวาราวัชชนจิตตํ จิตที่เกิดขึ้นพร้อมกับความเฉยๆ เพื่อพิจารณาอารมณ์ทางปัญจทวารรับอารมณ์ทั้ง ๕ ที่ไม่ดี ดวงที่ ๒. อุเปกฺขาสหคตํ มโนทวาราวัชชนจิตตํ ดวงที่ ๓. โสมนสฺสสหคตํ หสิตุปฺปาทจิตตํ จากภาพหรือจากชื่อจิตแต่ละดวงของอเหตุกจิต ๑๘ ดวงนี้ ท่านสังเกตเห็นอะไรบ้างไหม? !!!! .หยุด คิด พิจารณาหน่อยคะ สมองจะได้ไม่ฝ่อนะ จะบอกให้ .แล้วเลื่อนลงไปดูสิว่า ..เหมือนกับที่คิดไหม

โดย ภญ.ธัญนันทน์ เลิศหิรัญวงศ์ [23 ม.ค. 2546 , 12:15:54 น.] ( IP = 158.108.12.80 : : )

สลักธรรม 39 ขอแถมให้ดูจิตอีกกลุ่มหนึ่ง . อรูปาวจรจิต ๑๒ จะมีชื่อที่แปลกออกไปเช่นกัน พอเขียนถึงตรงนี้ก็นึกถึงชื่อจิตของ โลกุตตรจิต ๔๐ มักมีนักศึกษาสับสนเกี่ยวกับการเรียกชื่อ จริงๆแล้วเมื่อเข้าใจ จะง่ายมากเลยค่ะ ขอให้ดูที่ภาพของมรรคจิต ๒๐ ก่อนนะคะ

โดย ภญ.ธัญนันทน์ เลิศหิรัญวงศ์ [23 ม.ค. 2546 , 12:27:31 น.] ( IP = 158.108.12.80 : : )

สลักธรรม 40 สิ่งสำคัญคือ ๑ ต้องจำสิ่งที่เขียนในรูปที่แสดงนี้ให้ได้ก่อน ๒ ต้องทราบว่า องค์ฌาน มี ๕ คือ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา ๓ ปฐมณาน มีองค์ฌาน ๕ ครบ ส่วนทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ละองค์ฌานไปที่ละหนึ่ง ๔ การเรียกชื่อ ก็เรียกตามองค์ฌาน พร้อมทั้งระบุว่าเป็นปฐมฌาน หรือทุติยฌาน ฯ พร้อมทั้งลงท้ายด้วยว่าเป็นมรรคจิตระดับใด เช่น . โสดาปัตติมรรคจิต (+ + + + -) ดวงที่๑.วิตกฺกวิจารปีติ สุเขกคฺคตา กคฺคตาสหิตํ ปฐมฺชฺฌานโสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ ดวงที่๒. ..วิจารปีติ สุเขกคฺคตาสหิตํ ทุติยชฺฌานโสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ ดวงที่๓. .. ปีติ สุเขกคฺคตาสหิตํ ตติยชฺฌานโสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ ดวงที่๔. .. . สุเขกคฺคตาสหิตํ จตุตฺถชฺฌานโสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ ดวงที่๕. .. . อุเปกฺเขกคฺคตาสหิตํ ปญฺจมชฺฌานโสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ ในมรรคจิตอื่น ก็เป็นไปทำนองเดียวกัน ในผลจิตก็เช่นกัน เพียงแต่เปลี่ยนชื่อท้สยจาก...มคฺคจิตฺตํ เป็น..ผลจิตฺตํ . ต่อไปเมื่อชี้ไปที่ดวงไหนก็สามารถบอกชื่อได้เลยใช่ไหมค่ะ

โดย ภญ.ธัญนันทน์ เลิศหิรัญวงศ์ [23 ม.ค. 2546 , 12:55:49 น.] ( IP = 203.107.157.108 : : )

[ 1 ][ 2 ][ 3 ] [ 4 ] [ 5 ][ 6 ]

สลักธรรม

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง Your Photo : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command Register User Login User * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด